“You must choose what kind of world to live in” — Arbak Khachatryan
«Դուք պետք է ընտրեք՝ ինչպիսի աշխարհում ապրել». Արբակ Խաչատրյան
Read on the publisher’s websiteAI-assisted translation. The original article is available below for comparison.
The newspaper Argumenty Nedeli recently interviewed independent human rights advocate and geopolitical expert Arbak Khachatryan. We present the interview in full.
Independent human rights advocate and geopolitical expert Arbak Khachatryan is one of our newspaper’s regular commentators. All his grim forecasts come true: problems in Russia’s relations with Georgia, Ukraine, and Turkey, the danger of ISIL, the economic crisis, and every significant challenge to civilization—he warned of them long before they appeared. Yet Khachatryan not only predicts, but keeps repeating that there is a way out of this nightmare. It lies in the principles of ‘People’s Diplomacy’ he advocates.
Arbak Khachatryan has never put personal security and comfort above state interests. He addressed his first open letters to Vladimir Putin in 2003–2004, while serving as adviser to Russia’s human rights commissioner.
‘Many decisions are made for PR and produce only temporary, local results. Short-sighted actions are evident that will play only a negative role for Russia in the future… I think similar problems will arise with Ukraine, where anti-Russian sentiment is gradually growing…’
In spring 2015, when ISIL and Novorossiya were already realities, Khachatryan was still urging people to recognize and remove the root cause of global evil:
‘In 2003, when I warned about Georgia, Syria, and Ukraine, people laughed. They no longer laugh. Yet the real causes of ongoing local and global crises are not being resolved. And never will be while the old libertarian economic model operates, while the so-called “golden billion” rules the world and 70 percent of the planet’s population goes hungry. Russia’s economy and banking sector all follow this model like diligent pupils. Unless the economy is reoriented to serve all society rather than the “chosen,” we will continue suffering defeat after defeat. The ideological component does not matter: ISIL’s Salafism, Banderite nationalism in Ukraine, or Yemen’s Houthis. What matters is that a well-fed people will not overthrow its government.’
At that very time, in April 2015, when ‘the Russian and the Turk’ were still ‘brothers for centuries,’ Khachatryan warned: ‘Turkish Stream, presented to Russians as a tremendous victory, is really a time bomb. Yes, it promises economic gain. But the difference between a “wheeler-dealer” and a statesman is precisely that the latter looks beyond the next incoming payments.’ Then, in May 2015:
‘This information and political game not only brings Russia no strategic dividends, but adds hatred and chauvinism to an already heated region.’
2016 arrived. An economic crisis joined all the other disasters. The Gaidar Forum is underway in Moscow, but no recipes for saving the homeland seem to be heard there, so we meet the human rights advocate and geopolitical expert in a café beside the metro.
— Mr. Khachatryan, at the start of the year we want to hear about faith, hope, love, and light at the end of the tunnel. Are you willing to share expectations of joyful changes with our readers?
— Did you turn on your iron today? I did, and even it was talking about the Gaidar Forum. Look at the forum’s speakers: everything really is splendid for them. Their banks and corporations have all debts forgiven and money piled up again. Their houses, banks, and private islands in warm seas grow still bigger and more beautiful despite the crisis. Since they began ‘dismantling’ the USSR at Belovezhskaya Pushcha, they cannot settle down: not only ‘draining’ all resources but constantly tearing things apart—Karabakh, Georgia, Ukraine, Syria…
— War for some, joy for others…
— Then there is no need to cry: ‘Oh, we were raped in Cologne.’ Who produced them? Afghanistan, Iraq, Libya, Syria—not cities, whole states have become ruins. Bombings are shown on television every day. You need not be a clairvoyant to suppose the number of future terrorists grows proportionately with each destroyed apartment. The global economic system produced them.
— Wait, ‘why us?’ Russia clearly is not the flagship of the global economic system…
— But we are linked to the global economic system. All these Gaidars studied there, all their interests are there, all their children are there. It is like allowing a chronic drug addict to raise children in a kindergarten. Yet, though they refer to Western market standards, they created a terrible monster in Russia.
What is the underlying purpose of the economically developed countries, the so-called G7? To enslave the ‘Third World.’ What is the purpose of our Western-oriented economists? To enslave their own people. Then they still wonder what happened to make people emigrate. (Speaking at the Gaidar Forum, G. Gref called the ‘brain drain’ ‘our most frightening and biggest export.’) Yet the people are fleeing your governance.
You say ‘not the flagship’… It resembles that question from Vladimir Putin’s interview with Germany’s Bild: ‘Is Russia a regional power or a superpower?’ Russia has a great history and culture, an unbending national spirit, a vast, rich territory, and nuclear potential. Why, then, is Russia not a superpower? Because the economy is run by ‘Yeltsin–Gaidar metastases.’ Because instead of feeding the people, they invent enemies and provoke wars. Because a terrorist cannot be defeated by waving a nuclear club: he will only be glad, becoming a ‘nuclear martyr.’
— The president is satisfied with the government’s work…
— I do not want to play the clairvoyant again, but I assure you geopolitical processes now are not moving slowly but galloping. Unless we break this criminal international system now, fire will soon flare up in Russia, first at the edges. It will involve not only trained ISIL militants—the organization’s activities are prohibited in Russia by a Supreme Court ruling—with whom we are frightened, but also our home-grown nationalists and fascists.
— So, by fighting in Syria and ‘moving’ terrorism’s boundaries ‘away from our own doorstep,’ are we doing something wrong?
— We fight the consequence rather than the cause. Trace the path of the bloody machete with which a terrorist in a video beheads a hostage. Who supplied the money for weapons, from whom were they bought, and who received the profit? The ultimate beneficiaries of that bloody money chain are the financial leaders of the supposedly civilized world. Or why look far—look around. In Moscow, ordinary people still receive some crumbs, but in the regions and the CIS, surviving requires being a ‘wheeler-dealer.’ It is no longer about individuals, but state institutions and security structures: everything is permeated by the spirit of trading for gain.
We live in one big ‘Cherkizon.’ Or consider those very young men who have already gone to fight in ISIL’s ranks: did they go to fight for jihad? If the National Antiterrorism Committee or the FSB investigates any of these mercenaries, I am sure most of their families have taken out loans they cannot repay. That is the essence of the system: it is inherently inhuman.
— Is it that easy: hand out money like Saudi sheikhs, and that is all? Where do we get it? Everything was plundered before us…
— It is not easy. It requires will. Strong will. As to where to get it, you have already answered. The capital of two dozen people who found themselves at the tap in time or, as they say, sat upstream would suffice. Yet there are considerably more of them. Everything plundered from the people must be returned to the people. And the creators and implementers of this criminal financial system must publicly repent. Afterward, all loans issued to establish small businesses and enable an ordinary person’s family to survive must be forgiven. The principle of the state’s new financial and economic strategy is very simple and long known: the state for the person, rather than the person for the state. Ordinary people will obviously support the new course. Only this way can Russia show the whole world the road to a bright future.
— The whole world will say forgiving loans is an attack on the foundations of creation, a cosmic sin and crime.
— The crime was creating such a system in which survival requires borrowing. You may be surprised, but the total of forgiven loans will not reach even one-thousandth of the money plundered from the people.
— The system is monstrous, the banks are bad, but what replaces them?
— What replaces them does not matter. How is what matters. Not as among the Papuans—gold for ornaments; not predatory interest impossible to repay from the start, but with nowhere to escape; not draconian laws protecting only financiers. Look: the US mortgage crisis occurred in 2008, yet court proceedings involving banks continue today. (On January 15, 2016, Goldman Sachs reached an agreement with the Justice Department to provide US$1.8 billion to compensate those harmed by its actions and develop housing construction in the US.) If you deify the West, why copy it so one-sidedly, only for your own benefit? Where do you get 30–50 percent rates when they have 2–4? Are we not integrated into the global economic system, is Russia not an IMF member, has it not joined the WTO? Why, in the age of globalization and a world without borders, do we barricade ourselves behind barriers?
We build an isolated empire, although all world history says such empires ended badly. Above all, even if the Western financial system you deify is in a deep crisis, why do you believe the crisis will bypass us and your wretched hybrid? If we sit doing nothing, it will not. And I have a question for the state: who is the criminal—the lender who knew from the outset that honest means could never repay the loan, or those who borrowed and cannot repay? Also, do not forget that these are the Russian state’s funds, and by ‘state’ I mean the people.
Yes, what I propose is revolutionary change. But if we do not remove this bloodsucking intermediary, we simply will not overcome the crisis. The whole world is burning; we will not be able to wall ourselves off.
— I like the prospect you describe, but in our circumstances it is unrealistic.
— They told me the same about my earlier forecasts. Now they are reality. We must not wait to see whether they come true, but decide and act beforehand, while it is not yet too late.
— Sadly, in our country one person makes the decisions. Our newspaper published your open letter, read by millions in the newspaper, on the website, and on social media. Do you think it did not get through?
— I do not know. A time comes when difficult decisions must be made. Imagine you are building a house, already finishing its roof, and suddenly you are told that a meteorite is heading toward it. Will you keep building, or move your family farther away to an uncomfortable but safe tent? That is the situation now. And you must choose what world to live in.
Translation: ‘168 Zham.’ Photograph: 168.am.
Compare with the original text · Հայերեն
«Аргументы Недели» թերթն օրերս հարցազրույց է ունեցել անկախ իրավապաշտպան և աշխարհաքաղաքական հարցերով փորձագետ Արբակ Խաչատրյանի հետ: Ձեզ ենք ներկայացնում հարցազրույցն ամբողջությամբ:
Անկախ իրավապաշտպան և աշխարհաքաղաքական հարցերով փորձագետ Արբակ Խաչատրյանը մեր թերթի մշտական մեկնաբաններից է: Նրա բոլոր մռայլ կանխատեսումներն իրականանում են. Վրաստանի, Ուկրաինայի և Թուրքիայի հետ Ռուսաստանի փոխհարաբերություններում առկա խնդիրների, ԻԼԻՊ-ի վտանգավորության, տնտեսական ճգնաժամի և քաղաքակրթության բոլոր նշանակալի մարտահրավերների մասին նա նախազգուշացնում էր դրանց ի հայտ գալուց շատ առաջ։ Սակայն Խաչատրյանը ոչ միայն կանխատեսում է, այլև չի դադարում կրկնել, որ այդ մղձավանջից ելք կա։ Եվ այդ ելքն ամփոփված է իր քարոզած «Ժողովրդական դիվանագիտության» սկզբունքներում։
Արբակ Խաչատրյանը երբեք անձնական անվտանգությունն ու հարմարավետությունը վեր չի դասել պետական շահերից։ Առաջին բաց նամակները նա Վլադիմիր Պուտինին հասցեագրել է դեռ 2003-2004թթ., երբ ՌԴ մարդու իրավունքների պաշտպանի խորհրդականն էր։
«Բազմաթիվ որոշումներ ընդունվում են PR-ի համար և տալիս են միայն ժամանակավոր և տեղային արդյունքներ։ Ակնհայտ են այնպիսի անհեռատես գործողություններ, որոնք ապագայում Ռուսաստանի համար կունենան միայն բացասական դեր… Կարծում եմ, որ նմանատիպ խնդիրներ կլինեն նաև Ուկրաինայի հետ, որտեղ աստիճանաբար աճ են ապրում հակառուսական տրամադրությունները…»։
2015թ. գարնանը, երբ ԻԼԻՊ-ն ու Նովոռոսիան արդեն իրողություն էին, Խաչատրյանը դեռևս համոզում է գիտակցել և վերացնել համաշխարհային չարիքի առաջնային պատճառը.
«2003թ., երբ ես նախազգուշացնում էի Վրաստանի, Սիրիայի, Ուկրաինայի մասին՝ ծիծաղում էին։ Այժմ արդեն չեն ծիծաղում։ Սակայն ընթացող տեղային և համաշխարհային ճգնաժամերի իրական պատճառներին լուծում չի տրվում։ Ու երբեք չի տրվի, քանի դեռ գործում է տնտեսության հին լիբերտարիական մոդելը, քանի դեռ աշխարհում իշխում է, այսպես կոչված, «ոսկե միլիարդը», մինչդեռ մոլորակի բնակչության 70 տոկոսը քաղցած է։ Ռուսաստանի տնտեսությունը, բանկային ոլորտը, բոլորը, ջանասեր աշակերտների պես հետևում են այդ մոդելին։ Տնտեսությունը ողջ հանրությանը, այլ ոչ թե «ընտրյալներին» ծառայելուն չվերակողմնորոշելու դեպքում մենք շարունակելու ենք կրել պարտություն պարտության հետևից։ Կարևոր չէ, թե որն է գաղափարական բաղադրիչը՝ ԻԼԻՊ-ի սալաֆիականությո՞ւնը, Ուկրաինայի բանդերական ազգայնականությո՞ւնը, թե՞ Եմենի հուսիտները. կարևորն այն է, որ կուշտ ժողովուրդն իր իշխանությանը չի տապալելու»։
Հենց այդ ժամանակ՝ 2015թ. ապրիլին, երբ «ռուսն ու թուրքը» դեռևս «դարավոր եղբայրներ» էին, Խաչատրյանը նախազգուշացնում էր. ««Թուրքական հոսքը», որը ռուսաստանցիներին մատուցվում է՝ որպես հսկայական հաղթանակ, իրականում դանդաղ գործողության ական է։ Այո, այն խոստանում է տնտեսական շահ։ Սակայն «գործ անողի» և պետական գործչի միջև տարբերությունը հենց այն է, որ երկրորդը նայում է ավելի հեռու, քան մոտակա դրամական մուտքերը»։ Այնուհետև՝ 2015թ. մայիսին.
«Այս տեղեկատվական-քաղաքական խաղը Ռուսաստանին ոչ միայն չի բերում ռազմավարական շահաբաժիններ, այլև ավելացնում է ատելությունն ու շովինիզմն առանց այդ էլ թեժ տարածաշրջանում»։
Եկավ 2016 թվականը։ Բոլոր աղետներին գումարվեց նաև տնտեսական ճգնաժամը։ Մոսկվայում ընթանում է Գայդարի ֆորումը, բայց այնտեղ ինչ-որ չեն հնչում հայրենիքի փրկության դեղատոմսեր, ուստիև մենք հանդիպում ենք իրավապաշտպանի և աշխարհաքաղաքականության ոլորտի փորձագետի հետ մետրոյին հարող սրճարանում։
– Պարոն Խաչատրյան, տարեսկզբին ցանկանում ենք լսել հավատի, հույսի, սիրո և թունելի վերջում լույսի մասին։ Պատրա՞ստ եք արդյոք կիսվել ուրախալի փոփոխությունների սպասումներով մեր ընթերցողների համար։
– Իսկ Դուք այսօր արդուկը միացրե՞լ եք։ Ես միացրել եմ, իսկ այնտեղից՝ Գայդարի ֆորումի մասին է։ Նայեք այդ ֆորումի բանախոսներին՝ դե իսկապես, նրանց մոտ ամեն ինչ փայլուն է, նրանց պատկանող բանկերին և կորպորացիաներին ներվում են բոլոր պարտքերը և նորից գումարներ դիզվում: Նրանց տները, նրանց բանկերը, նրանց անձնական կղզիները տաք ծովերում, չնայած ճգնաժամին, դառնում են էլ ավելի մեծ ու գեղեցիկ։ Ինչ սկսեցին Բելովեժյան թավուտից «մասնատել» ԽՍՀՄ-ը, արդեն չեն կարողանում հանգստանալ, ոչ միայն «քաշում» են բոլոր ռեսուրսները, այլև մշտապես մասնատում՝ մեկ Ղարաբաղն է, մեկ Վրաստանը, մեկ Ուկրաինան, մեկ Սիրիան…
– Ում համար՝ պատերազմ, ում համար՝ ուրախություն…
– Ուրեմն պետք չէ լաց լինել՝ «Ախ, մեզ Քյոլնում բռնաբարեցին»։ Իսկ ո՞վ նրանց ծնեց։ Աֆղանստան, Իրաք, Լիբիա, Սիրիա. քաղաքներ չէ, պետություններ են ավերակ դարձել։ Մեզ ամեն օր հեռուստացույցով ցուցադրում են ռմբակոծություններ, պետք չէ լինել պայծառատես, որպեսզի ենթադրես, որ յուրաքանչյուր ավերված բնակարանի հետ համամասնորեն աճում է ապագա ահաբեկիչների թիվը։ Համաշխարհային տնտեսական համակարգն է նրանց ծնել։
– Սպասեք, «իսկ մեզ ինչո՞ւ»։ Ռուսաստանն ակնհայտորեն համաշխարհային տնտեսական համակարգի առաջամարտիկը չէ…
– Բայց մենք կապված ենք համաշխարհային տնտեսական համակարգի հետ, այդ բոլոր գայդարները սովորել են այնտեղ, նրանց բոլոր շահերն այնտեղ են, նրանց բոլոր երեխաներն այնտեղ են։ Դա նույնն է, ինչ քրոնիկ թմրամոլին թույլ տան մանկապարտեզում երեխաներ դաստիարակել։ Բայց նրանք, թեև գցում են արևմտյան շուկայական ստանդարտների վրա, Ռուսաստանում ստեղծել են սարսափելի հրեշ։
Ինչո՞ւմն է տնտեսապես զարգացած երկրների, այսպես կոչված՝ «Յոթնյակի» գործողությունների խորքային էությունը. ստրկացնել «երրորդ աշխարհը»։ Ինչո՞ւմն է մեր արևմտամետ տնտեսագետների գործողությունների էությունը. ստրկացնել սեփական ժողովրդին։ Հետո էլ դեռ զարմանում են՝ ի՞նչ է եղել, որ ժողովուրդն արտագաղթում է (ելույթ ունենալով Գայդարի ֆորումում, Գ. Գրեֆն «Ուղեղների արտահոսքն» անվանեց «մեր ամենաահեղ ու ամենամեծ արտահանումը»)։ Բայց չէ՞ որ ձեր կառավարումից է ժողովուրդը փախչում։
Դուք ասում եք՝ «առաջամարտիկը չէ»… Դա կարծես գերմանական «Bild» թերթին Վլադիմիր Պուտինի տված հարցազրույցից այն հարցը լինի՝ «Ռուսաստանը տարածաշրջանային տերությո՞ւն է, թե՞ գերտերություն»։ Ռուսաստանն ունի մեծ պատմություն ու մշակույթ, ժողովրդի անկոտրում ոգի, հսկայական հարուստ տարածք և միջուկային ներուժ: Եվ ինչո՞ւ Ռուսաստանը գերտերություն չէ։ Որովհետև տնտեսությունը ղեկավարում են «ելցինա-գայդարական մետաստազները»։ Որովհետև ժողովրդին կերակրելու փոխարեն՝ հորինում են թշնամիներ ու հրահրում պատերազմներ։ Որովհետև ահաբեկչին հնարավոր չէ հաղթել՝ միջուկային մահակը թափահարելով. նա միայն ուրախ կլինի դրա համար՝ դառնալով «միջուկային նահատակ»։
– Նախագահը գոհ է կառավարության աշխատանքից…
– Ես չեմ ցանկանում կրկին հանդես գալ պայծառատեսի դերում, բայց հավատացնում եմ, որ այժմ աշխարհաքաղաքական գործընթացները ոչ թե ընթանում են դանդաղ, այլ սլանում են քառատրոփ։ Եթե մենք այժմ չկոտրենք այս հանցավոր միջազգային համակարգը, ապա շուտով կբոցավառվի արդեն Ռուսաստանում, սկզբում՝ ծայրամասերում, և դրանք կլինեն ոչ միայն ԻԼԻՊ-ի (կազմակերպության գործունեությունն արգելված է Ռուսաստանում Գերագույն դատարանի որոշմամբ) ուսուցանված գրոհայինները, որոնցով մեզ վախեցնում են, այլև մեր տնաբույծ ազգայնականներն ու ֆաշիստները։
– Այսինքն, կռվելով Սիրիայում և «տեղափոխելով» ահաբեկչության սահմանները «հայրենի տան շեմից»՝ մենք ինչ-որ բան այնպես չե՞նք անում։
– Մենք պայքարում ենք հետևանքի դեմ, այլ ոչ թե՝ պատճառի։ Հետևեք այդ արյունոտ մաչետեի ուղուն, որով ահաբեկիչը տեսանյութում կտրում է պատանդի գլուխը։ Ո՞վ գումար տրամադրեց զենքի համար, ումի՞ց են գնել, ո՞վ ստացավ շահույթ։ Այդ արյունոտ դրամային շղթայի վերջնական շահառուները իբր քաղաքակիրթ աշխարհի ֆինանսական ղեկավարներն են։ Կամ, ինչո՞ւ հեռու գնալ՝ նայեք ձեր շուրջը։ Ոչ, Մոսկվայում դեռ ինչ-որ փշրանքներ հասնում են սովորական մարդկանց, բայց մարզերում և ԱՊՀ-ում գոյատևելու համար պետք է լինել «գործ անող»։ Ու խոսքն արդեն մարդկանց մասին չէ, այլ պետական ինստիտուտների, ուժային կառույցների, ամեն ինչը ներծծված է առևտրականության ոգով։
Մենք ապրում ենք մի մեծ «Չերկիզոնում»։ Կամ, օրինակ, դիտարկենք հենց այդ կոնկրետ երիտասարդ տղաներին, որ արդեն մեկնել են կռվելու ԻԼԻՊ-ի շարքերում. նրանք, ի՞նչ է, հանուն ջիհադի՞ են գնացել կռվելու։ Եթե Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեն կամ ԱԴԾ-ն ստուգի այդ վարձկաններից ցանկացածին, ես վստահ եմ, որ նրանց ընտանիքների մեծամասնությունը վերցրել է մարման ոչ ենթակա վարկեր։ Սա է այդ համակարգի էությունը, այն իր էությամբ անմարդկային է։
– Այդպես հե՞շտ. բաժանել գումարներ, ինչպես սաուդյան շեյխերը, և վե՞րջ։ Իսկ որտեղի՞ց դրանք վերցնել։ Ամեն ինչ մեզնից առաջ են թալանել…
– Դա հեշտ չէ։ Պետք է կամք։ Ուժեղ կամք։ Իսկ թե որտեղից վերցնել, դուք արդեն պատասխանեցիք։ Բավական կլինի երկու տասնյակ մարդկանց կապիտալ, այն մարդկանց թվից, ովքեր ժամանակին հայտնվել են ծորակի մոտ կամ նստել են, ինչպես ասում են՝ առվի վերին հատվածում։ Մինչդեռ նրանց թիվը զգալիորեն ավելի է։ Այն ամենը, ինչ թալանվել է ժողովրդից՝ պետք է վերադարձնել ժողովրդին։ Եվ անպայման պետք է այս հանցավոր ֆինանսական համակարգը ստեղծողների և իրականացնողների հրապարակային զղջումը։ Դրանից հետո պետք է իրականացնել փոքր բիզնեսի ստեղծման և սովորական մարդու ընտանիքի գոյատևման նպատակով տրված բոլոր վարկերի համաներում։ Պետության նոր ֆինանսատնտեսական ռազմավարության սկզբունքը շատ պարզ է և վաղուց հայտնի՝ պետությունն է մարդու համար, այլ ոչ թե մարդը՝ պետության։ Ակնհայտ է, որ սովորական ժողովուրդը կսատարի նոր ուղեգիծը։ Միայն այդ կերպ Ռուսաստանը կարող է ողջ աշխարհին ցույց տալ ճանապարհը դեպի պայծառ ապագա։
– Ողջ աշխարհը կասի, որ վարկերը ներելը ոտնձգություն է աշխարհաստեղծման հիմունքների նկատմամբ, տիեզերական մեղք է ու հանցանք։
– Հանցագործությունը նման համակարգի ստեղծումն էր, որտեղ գոյատևելու համար անհրաժեշտ է վարկ վերցնել։ Դուք կզարմանաք, բայց ներվող վարկերի հանրագումարը չի հասնի ժողովրդից թալանված գումարների անգամ մեկ հազարերորդին։
– Համակարգը հրեշավոր է, բանկերը՝ վատ, իսկ փոխարենը՝ ի՞նչ:
– Կարևոր չէ, թե փոխարենը՝ ի՞նչ։ Կարևորն է՝ ինչպե՞ս։ Ոչ այնպես, ինչպես պապուասների մոտ է՝ ոսկին՝ զարդերի փոխարեն, ո՛չ թալանչիական տոկոսները, որոնք հենց սկզբից անհնար է վերադարձնել, բայց փախչելու տեղ չունես, ո՛չ միայն ֆինանսիստներին պաշտպանող վիշապային օրենքները։ Տեսեք՝ ԱՄՆ-ում 2008թ. հիպոթեքային ճգնաժամ էր, բայց բանկերի հետ դատավարություններն ընթանում են ցայսօր (2016թ. հունվարի 15-ին Goldman Sachs բանկը Արդարադատության նախարարության հետ կնքեց համաձայնագիր առ այն, որ կտրամադրի 1.8 մլրդ ԱՄՆ դոլար իր գործողություններից տուժածներին փոխհատուցելու և ԱՄՆ-ում բնակարանային շինարարությունը զարգացնելու համար)։
Եթե դուք աստվածացնում եք Արևմուտքը, ապա ինչո՞ւ եք պատճենում այդքան միակողմանի, որ միայն ձեզ լավ լինի։ Որտեղի՞ց եք վերցնում 30-50 տոկոսը, եթե այնտեղ 2-4 է։ Մենք, ի՞նչ է, ինտեգրված չե՞նք համաշխարհային տնտեսական համակարգին, Ռուսաստանն ԱՄՀ անդամ չէ՞, չի՞ անդամակցել ԱՀԿ-ին։ Ինչո՞ւ գլոբալացման և առանց սահմանների աշխարհի դարաշրջանում մենք պատնեշվում ենք արգելափակոցներով։
Կերտում ենք մեկուսացված կայսրություն, թեև ողջ համաշխարհային պատմությունն ասում է, որ նման կայսրությունները վատ վերջ են ունեցել։ Եվ ամենագլխավորը՝ նույնիսկ, եթե արևմտյան ֆինանսական համակարգը, որը դուք աստվածացնում եք, խորը ճգնաժամի մեջ է, ապա ինչո՞ւ եք հավատում, որ ձեր խղճուկ հիբրիդը, այդ ճգնաժամը, մեզ կշրջանցի։ Եթե ուղիղ նստենք, ապա չի շրջանցի։ Ու ես ունեմ հարց պետությանը՝ ո՞վ է հանցագործը. Ով տվել է վարկը՝ ի սկզբանե գիտենալով, որ ազնիվ ճանապարհով այն մարել անհնա՞ր է, թե՞ նրանք, ովքեր վերցրել են և չեն կարողանում վերադարձնել։ Բացի այդ, մի մոռացեք, որ դրանք ռուսաստանյան պետության գումարներ են, իսկ «պետություն» ասելով՝ ես հասկանում եմ՝ ժողովուրդը։
Այո, այն, ինչ ես առաջարկում եմ, հեղափոխական փոփոխություն է, բայց եթե մենք չվերացնենք այդ միջնորդ-արնախումին, ապա պարզապես չենք հաղթահարի այդ ճգնաժամը։ Ողջ աշխարհն է վառվում, մենք չենք կարողանա պատնեշվել։
– Ինձ դուր է գալիս Ձեր նկարագրած հեռանկարը, բայց մեր իրողության պայմաններում դա անիրատեսական է։
– Նույնն ինձ ասում էին իմ նախորդ կանխատեսումների մասին։ Այժմ դա արդեն իրողություն է։ Պետք է ոչ թե սպասել՝ կիրականանա՞ն, թե՞ ոչ, այլ նախապես ընդունել որոշումներ և գործել, քանի դեռ ուշ չէ։
– Մեզ մոտ, ավաղ, որոշումներն ընդունում է մեկ մարդ։ Մեր թերթը հրապարակեց Ձեր բաց նամակը, որն ընթերցեցին միլիոնավոր մարդիկ՝ թերթում, կայքում, սոցիալական ցանցերում։ Կարծում եք՝ տեղ չհասա՞վ։
– Չգիտեմ։ Գալիս է ժամանակ, երբ հարկավոր է ընդունել դժվարին որոշումներ։ Պատկերացրեք՝ դուք տուն եք կառուցում, արդեն ավարտում եք տանիքը, և հանկարծ ձեզ հաղորդում են, որ ձեր տան ուղղությամբ երկնաքար է թռչում։ Դուք կշարունակեք կառուցե՞լ տունը, թե՞ կտեղափոխեք ընտանիքն ավելի հեռու, ոչ հարմարավետ, բայց անվտանգ վրան։ Նույնպիսի իրավիճակ է նաև այժմ։ Եվ դուք պետք է ընտրեք, թե ինչպիսի աշխարհում ապրել։
Թարգմանությունը՝ «168 Ժամի» Լուսանկարը՝ 168.am-ի