Ժողովրդական դիվանագիտություն
Народная дипломатия
Կարդալ հրատարակչի կայքումԱրհեստական բանականության օգնությամբ թարգմանություն։ Ստորև հասանելի է բնագիրը՝ համեմատության համար։
Արբակ Շահումյանովիչ Խաչատրյանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նախագահի նախկին խորհրդականը, Ռուսաստանի Դաշնությունում մարդու իրավունքների պաշտպանի նախկին խորհրդականը, անկախ իրավապաշտպանը, մեր թերթի մշտական մեկնաբանն է և աշխարհաքաղաքականության փորձագետը։ Նրա բոլոր կանխատեսումները վաղ թե ուշ իրականանում են։ Օրինակ՝ դեռ 2003–2004 թվականներին, Լեֆորտովոյում նստած՝ Հայաստանի Հանրապետության այն ժամանակվա քաղաքական ղեկավարության նախաձեռնած շինծու մեղադրանքով, նա կանխատեսում էր Ռուսաստանի հարաբերությունների սրումը Վրաստանի ու Ուկրաինայի հետ և ԻՊ-ի առաջացումը։
Ուստի Օսմանյան կայսրությունում հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրվա նախօրեին՝ ապրիլի 23-ին, մեր կայքում հրապարակվեց Արբակ Խաչատրյանի ընդարձակ հարցազրույցը՝ «Ուկրաինա–Հայաստան–Ռուսաստան–երրորդ համաշխարհային՞», որտեղ նա զգուշացնում էր, որ Ռուսաստանի՝ Հարավարևմտյան Ասիայի երկրների հետ հարաբերությունների զարգացման ուղղությունը սխալ է ընտրված․
«…Եվ այժմ հերթում ռուս-հայկական հարաբերությունների նույնպիսի ձախողումն է, ինչ պատահեց ռուս-ուկրաինականների հետ։
…Պարզ է, որ Ռուսաստանը չի կարող մի կողմ դնել Ադրբեջանի հետ կապերը։ Բայց չի կարելի չհասկանալ, որ Բաքվի կողմնորոշիչը Մոսկվան չէ և երբեք չի լինի։ Ադրբեջանը կողմնորոշված է դեպի Թուրքիա։ «Թուրքական հոսքը», որը ռուսաստանցիներին ներկայացվում է որպես հսկայական հաղթանակ, իրականում դանդաղ գործողության ական է։ Այո՛, այն տնտեսական օգուտ է խոստանում։ Բայց հենց այն է առևտրամոլի ու պետական գործչի տարբերությունը, որ երկրորդը նայում է առաջիկա դրամական մուտքերից ավելի հեռու։ Ռուսաստանի եղբայրացումը Թուրքիայի հետ ցավով արձագանքվեց Հայաստանում։
Այնտեղ մարդիկ իրենց դավաճանված են զգում, զգում են աճող սպառնալիքը։ Ի՞նչ օգուտ կունենա Ռուսաստանը այս գազատարից (որը դեռ պետք է կառուցել), եթե Հայաստանում պատերազմ սկսվի։ Եվ այդ պատերազմում Ռուսաստանին բարեկամ ու դաշնակից չեն համարելու, քանի որ հենց նրա գործողություններն են խթանելու այն։ Այդ դեպքում Ռուսաստանը կդիմանա՞ «երկու ճակատով պատերազմին»։ Թե՞ ստիպված կլինի հեռանալ Անդրկովկասից՝ այս ռազմավարական կարևոր տարածաշրջանն ամբողջությամբ իր հակառակորդներին թողնելով»։
Հարցազրույցը հրապարակվեց ապրիլի 23-ին, իսկ արդեն երեք օր անց՝ ապրիլի 26-ին, Հայաստանում սգո միջոցառումների ամենաթեժ պահին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը անհամարժեք կոշտ արձագանքեց Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ելույթին՝ քննադատելով Ռուսաստանին Ղրիմի ու Ուկրաինայի համար։ Միջազգային ուղղության պատասխանատու պետական պաշտոնյաներն ու պատգամավորներն անմիջապես սկսեցին ավելի զուսպ գնահատել «Թուրքական հոսքի» հեռանկարները։ Երբ Արբակ Շահումյանովիչը վերադարձավ Երևանից, խնդրեցինք նրան նոր կանխատեսում տալ աշխարհում իրավիճակի զարգացման մասին․
«Խաղադրույք կատարել «Թուրքական հոսքի» վրա մի տարածաշրջանում, որը հարուստ է ռուսականից ավելի էժան գազո՞վ։ Այս տեղեկատվաքաղաքական խաղը ոչ միայն Ռուսաստանին ռազմավարական շահաբաժիններ չի տալիս, այլև ատելություն ու շովինիզմ է ավելացնում առանց այդ էլ թեժ տարածաշրջանին։ Թուրքիան նոր գազատարի ռազմավարական գործընկեր ընտրելով՝ դեռ բազմիցս բախվելու ենք դժվարությունների, որոնք կարծես ոչնչից են ծագում, բայց հստակ պատմական արմատներ ունեն։ Ինչո՞ւ է վերլուծության ժամանակ անտեսվում այնպիսի կարևոր պատմական մանրուք, ինչպիսին Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության մշտական հակամարտությունն է Ղրիմի թերակղզում։
Այո՛, «ղրիմյան գարնան» պայմաններում Պուտինը գործողության այլ տարբերակ չուներ, բայց դրանից առաջ Ուկրաինայում 20 տարի քաղաքականություն էր վարվել, որը, ինչպես հիմա տեսնում ենք, ձախողված էր։ Այս բոլոր կոլոմոյսկիներին ու պորոշենկոներին մենք ենք աճեցրել՝ մեր քաղաքականությամբ և դիվանագիտությամբ, բայց ինչո՞ւ նրանց վրա ազդելու լծակները հայտնվեցին ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի ձեռքերում։
Աշխարհաքաղաքականությունը չի կարելի չափել բիզնեսի շահերի չափաքանոնով։ Չի կարելի աշխարհաքաղաքական որոշումներ ընդունել գործարարների և բանկիրների քմահաճույքին համապատասխան․ նրանց համար անձնական գրպանը միշտ պետության գրպանից կարևոր է․ նրանց չես վերադաստիարակի և չի կարելի այդպիսի մարդկանց վրա «խաղադրույք կատարել»։
Մյուս կողմից՝ ուրախ եմ, որ որոշ եզրակացություններ այնուամենայնիվ արդեն արվել են․ շատ դրական ընդունեցի Ուկրաինայում իրավիճակի կարգավորման կոնտակտային խմբում Ռուսաստանի ներկայացուցչի փոխարինման լուրը։ Այս կարևոր պաշտոնին եկավ ԽՍՀՄ մեծ դիվանագիտական դպրոցի փորձառու ներկայացուցիչը․ չեմ վախենա այս բառից՝ մեծ։
Եվ ԽՍՀՄ մեծ դիվանագիտական ժառանգության ռազմավարությանն ու սկզբունքներին վերադարձը լավատեսություն է ներշնչում։ Այն, ինչ մինչ այսօր կատարվում էր Ռուսաստանի և մնացած աշխարհի դիվանագիտական հարաբերություններում, միշտ անվանել եմ «տիկնիկային դիվանագիտություն»՝ «ո՛չ ձերոնց, ո՛չ մերոնց»։ Իսկ Թուրքիայի հետ հասանք «ծակերով դիվանագիտության»․ նավն ամբողջությամբ ծակծկված է։ Անմիջապես ուզում եմ զգուշացնել՝ եթե ուղղությունը չփոխենք, նման հիասթափություններ մեզ սպասում են նաև Չինաստանի հետ հարաբերություններում։ Չինաստանին կուրորեն կողմնորոշվելը՝ առանց հայտնի հակասությունների ու խնդիրների վրա խաղալու փորձի, սխալ է։
Որքան էլ պարադոքսալ հնչի՝ Էրդողանը լավ գործ արեց՝ Ռուսաստանին Ղրիմի ու Դոնբասի համար հանդիմանելով։ Ղրիմը համաշխարհային իրավակարգի փոփոխության անկյունաքարային վեկտորն է, երբ առաջին պլան է գալիս ժողովրդի իրական կամարտահայտությունը, այլ ոչ թե համաշխարհային կապիտալիստական լոբբիի օլիգարխիկ վերնախավի բիզնեսի շահերը։
Միջազգային լարվածության բոլոր օջախները՝ ԻՊ-ը, Իրանը, Թուրքիան, Լեռնային Ղարաբաղը, Սիրիան, Իսրայել–Պաղեստինը, Ուկրաինա–Նովոռոսիան, «կապիտալից բխող» քաղաքականության հետևանք են։ Ռուսական դիվանագիտությունն ու ռուսական հատուկ ծառայությունները «Ղրիմից հետո» ուղղակի պարտավոր են այս քաղաքական խաղերը շրջել դեպի «ժողովրդական դիվանագիտություն»։
Պետք է խաղալ աղքատների և հարուստների հակասությունների վրա, սթափ գնահատել ժողովրդի ու կապիտալի անխուսափելի առճակատումը և հմտորեն օգտվել դրանից։ Բայց դրա համար, ինչպես արդեն ասել եմ, անհրաժեշտ է նաև պետական ծառայողների շարքերի արմատական մաքրում ընչաքաղցներից ու թալանչիներից։
Արյունալի վիրահատությունների ժամանակն անցել է։ Վերքերն ավելի լավ է սպիացնել ժողովրդական միջոցներով։
Համեմատել բնագրի հետ · Русский
Арбак Шаумянович Хачатрян, экс-советник президента Республики Армения, бывший советник Уполномоченного по правам человека в Российской Федерации, независимый правозащитник – постоянный комментатор нашей газеты, эксперт в области геополитики. Все его прогнозы рано или поздно сбываются. К примеру, ещё в 2003–2004 годах, сидя в Лефортово по надуманному обвинению, инициированному тогдашним политическим руководством Республики Армения, он предсказывал обострение взаимоотношений России с Грузией и Украиной и возникновение ИГИЛ.
Поэтому накануне Дня памяти жертв геноцида армян в Османской империи на нашем сайте 23 апреля вышло объёмное интервью с Арбаком Хачатряном «Украина – Армения – Россия – третья мировая?», в котором он предупреждал – вектор развития взаимоотношений России со странами Юго-Западной Азии выбран неверно:
«…И сейчас на очереди такой же провал в российско-армянских отношениях, как случилось с российско-украинскими.
…Понятно, что Россия не может отбрасывать в сторону контакты с Азербайджаном. Но нельзя не понимать, что ориентир Баку не Москва, и никогда им не будет. Азербайджан ориентирован на Турцию! «Турецкий поток», который преподносится россиянам как огромная победа, на самом деле – мина замедленного действия . Да, это сулит экономическую выгоду. Но в том и разница между делягой и государственным деятелем, что второй смотрит дальше ближайших денежных поступлений. Братание России с Турцией с болью отозвалось в Армении.
Там люди чувствуют себя преданными, чувствуют нарастающую угрозу. Что толку будет России от этого трубопровода (который ещё построить нужно), если в Армении начнётся война? И Россию в этой войне не будут считать другом и союзником, потому что именно её действия подстегнут эту войну. Потянет ли Россия в таком случае «войну на два фронта»? Или же ей придётся уйти из Закавказья, полностью отдав этот стратегически важный регион своим противникам?»
Интервью вышло 23 апреля, а уже через три дня, 26 апреля, в самый разгар траурных мероприятий в Армении президент Турции Эрдоган неадекватно жёстко отреагировал на выступление президента России Владимира Путина, раскритиковав Россию за Крым и Украину. Ответственные за международное направление госчиновники и депутаты сразу стали более сдержанно оценивать перспективы «Турецкого потока». По возвращении Арбака Шаумяновича из Еревана мы попросили его дать очередной прогноз развитию ситуации в мире:
«Делать ставку на «Турецкий поток» в регионе, богатом более дешёвым газом, нежели российский? Эта информационно-политическая игра не только не приносит России стратегических дивидендов, но ещё и добавляет ненависти и шовинизма в итак горячий регион. Выбрав Турцию стратегическим партнёром нового газопровода, мы ещё не раз столкнёмся с трудностями, вроде бы возникающими ниоткуда, но имеющими чёткие исторические корни. Почему при анализе упускается такая важная историческая деталь, как вечное противостояние на Крымском полуострове России и Османской империи?
Да, у Путина не было другого варианта действий в условиях «крымской весны», но ведь до неё было 20 лет, как мы теперь видим, провальной политики на Украине. Все эти коломойские и порошенки были взращены нами, нашей политикой и дипломатией, но почему-то рычаги воздействия на них оказались в руках США и ЕС?
Нельзя геополитику мерить аршином бизнес-интересов. Нельзя принимать геополитические решения в угоду бизнесменам и банкирам – у них личный карман всегда важнее государственного, их не перевоспитать, и «ставить» на таких людей нельзя.
С другой стороны – я рад, что какие-то выводы всё же уже последовали – я очень позитивно отнёсся к новости о замене представителя России в контактной группе по урегулированию ситуации на Украине. На эту важную должность пришёл опытный представитель, не побоюсь этого слова, великой дипломатической школы СССР.
И поворот к стратегии и принципам великого дипломатического наследия СССР внушает оптимизм. То, что творилось до сегодняшнего дня в дипломатических отношениях России с остальным миром, я всегда называл «кукольной дипломатией» – «и не вашим, и не нашим». И вот с Турцией мы докатились до «дипломатии в дырках», корабль весь в пробоинах. Сразу же хочу предупредить – если мы не поменяем курс, то подобные разочарования ожидают нас и во взаимоотношениях с Китаем. Безоглядное равнение на Китай без попыток сыграть на известных противоречиях и проблемах – ошибочно. Эрдоган, как это ни парадоксально звучит, сделал благое дело, попеняв России Крымом и Донбассом. Крым – это краеугольный вектор изменения мирового правопорядка, когда на первый план выходит реальное волеизъявление народа, а не бизнес-интересы олигархической верхушки мирового капиталистического лобби.
Все международные очаги напряжённости (ИГИЛ, Иран, Турция, Нагорный Карабах, Сирия, Израиль–Палестина, Украина–Новороссия) – это следствие политики «от капитала». Российская дипломатия и российские спецслужбы «после Крыма» просто обязаны развернуть эти политические игрища в сторону «народной дипломатии».
Необходимо сыграть на противоречиях между бедными и богатыми, здраво оценивать неизбежное противостояние народа и капитала, умело пользоваться им, но для этого, как я уже говорил, также необходима коренная чистка рядов государевых людей от стяжателей и хапуг.
Время кровавых хирургических операций прошло. Зарубцовывать раны лучше народными средствами.
Նշում աղբյուրի մասին
Дата подтверждена в архиве издателя; часть отдельных страниц недоступна через исследовательский браузер.