Пусть сначала решат «1+1», а потом переходят к «3+3» — Арбак Хачатрян
Թող «1+1»-ը լուծեն, նոր անցնեն «3+3»-ի. Արբակ Խաչատրյան
Читать на сайте издателяПеревод с помощью ИИ. Ниже доступен оригинал для сравнения.
Собеседник «Первого информационного» — эксперт Арбак Хачатрян.
— Господин Хачатрян, в эти дни вы находились в Грузии и общались с грузинскими политическими деятелями. Вы постоянно высказывали мнение, что Армения и Грузия как христианские страны должны действовать сообща. Сейчас премьер-министр Грузии выступает с интересной инициативой, хочет быть посредником в армяно-грузинских отношениях и на днях также был в Армении. Как вы оцениваете возможности Грузии в этом вопросе?
— В 1990-е годы, когда Грузии и Армении могло не быть, ни Европа, ни США об этом не думали. Боролись отдельные люди, армяне и грузины, давали друг другу хлеб, спасали друг друга. Как эти товары на протяжении 4–5 лет поступали в Армению по дороге через Марнеули, где 80 процентов населения составляли азербайджанцы? Никто не задавал этих вопросов. Тогда не было рекламы; торговцы, банкиры не могли показывать, что дали кому-то копейку. Люди делали это для своих стран. В Грузии было ужасно тяжёлое положение, страна почти исчезала.
Даже Шеварднадзе в какой-то момент попросил первого президента Армении ввести войска в Грузию. Как страна жила и как была спасена, сегодня никто об этом не знает. Сейчас в регионе такая ситуация, что две христианские страны должны сжаться в кулак и бороться вместе. Тандему Израиль–Пакистан–Азербайджан–Турция нужно дать ответ. Как в этом хаосе выстоят две маленькие страны и их народы? Как чиновник не делал этого раньше, так не сделает и сейчас. Нужны силы, мозговые центры, через которые надо заставить сильных мира сего считаться с нами.
Я положительно оцениваю сам факт встречи, но что в сложившейся ситуации могут сделать два премьер-министра?
— По вашему мнению, это отдельная инициатива Грузии или за всем этим стоят другие страны? С одной стороны, Соединённые Штаты, с другой — нельзя исключать и возможное участие Турции.
— Знайте: у каждой страны есть свои интересы. Это касается не только сильных стран, но и маленьких. Причём главное — интересы крупных государств, а уже потом договариваются по мелким вопросам, как выживать нашим странам. На фоне всех геополитических проблем Армения и Азербайджан постоянно воюют друг с другом, убивают друг друга. В один раз сильнее один, в другой — другой. В конце концов, надо сесть и вместе решить все эти вопросы. Приход любой сильной страны создаст ещё большие проблемы. В условиях мирового экономического кризиса и коронавируса сильные страны должны оставить свои проблемы и думать о маленьких странах вроде наших.
Вы в это верите? Я не верю. Поэтому и предлагают создавать мозговые центры и работать. Ведь у Китая тоже есть проблемы, у Турции тоже. Мозговые центры должны работать и поднимать вопросы в нужных местах, давать оценку, спасать свою страну. И это не рекламный вопрос, он не связан с народом. Это мыслители, которые берут ответственность на себя. Это не вопрос выборов; государство и парламент ничего не могут сделать.
— Турция и Россия активно обсуждают формат 3+3. Грузия, кажется, отвергает возможность своего участия, а от Армении пока нет чёткого ответа. По вашему мнению, какие возможности у этого формата?
— Никаких перспектив нет. Пусть сначала решат «1+1», а потом переходят к «3+3». Однажды вы спросили меня, почему оппозиция в таком положении, и я ответил: сначала пусть будет власть, а потом появится оппозиция. И сейчас говорю: сначала пусть двое найдут общий интерес друг с другом, а потом переходят к остальным.
Сравнить с оригиналом · Հայերեն
«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է փորձագետ Արբակ Խաչատրյանը։
-Պարոն Խաչատրյան, դուք այս օրերին գտնվում էիք Վրաստանում, շփումներ եք ունեցել վրաց քաղաքական գործիչների հետ։ Մշտապես առաջ եք քաշել այն տեսակետը, որ Հայաստանն ու Վրաստանը որպես քրիստոնյա երկրներ պետք է միահամուռ գործեն։ Այժմ Վրաստանի վարչապետը հետաքրքիր նախաձեռնությամբ է հանդես գալիս, ուզում է միջնորդ լինել հայ-վրացական հարաբերություններում, օրերս նաև Հայաստանում էր։ Ինչպե՞ս եք գնահատում Վրաստանի հնարավորություններն այս հարցում։
-90-ականներին, երբ Վրաստան, Հայաստան կարող է չլիներ՝ ոչ մի Եվրոպա ու ԱՄՆ այդ մասին չէր մտածում։ Պայքարում էին անձեր՝ հայեր ու վրացիներ, իրար հաց էին տալիս, իրար փրկում։ 4-5 տարի Մառնեուլլիի ճանապարհով ո՞նց էր այդ ապրանքները գալսի Հայաստան, երբ այն 80 տոկոսով ադրբեջանաբնակ էր։ Ոչ մեկ այդ հարցերը չի տվել։ Այն ժամանակ չկար գովազդ, առևտրականները, բանկիրները չէին կարող ցույց տալ, որ մեկին մի կոպեկ փող են տվել։ Մարդիկ անում էին իրենց երկրների համար։ Ահռելի ծանր վիճակ էր Վրաստանում, համարյա երկրի վերացում էր գնում։
Նույնիսկ Շևառնաձեն մի պահ Հայաստանի առաջին նախագահից խնդրեց զորք մտցնել Վրաստան։ Ո՞նց է ապրել ու ո՞նց է փրկվել երկիրը, այսօր ոչ ոք այդ մասին չգիտի։ Տարածաշրջանում այսօր այնպիսի վիճակ է, որ երկու քրիստոնյա երկրները պետք է բռնունցքվեն, պայքարեն միասին։ Իսրայել-Պակիստան-Ադրբեջան-Թուրքիա տանդեմին պետք է պատասխան տրվի։ Այս քաոսի մեջ երկու փոքր երկիր ու ժողովուրդը ո՞նց պետք է դիմանան։ Ոնց որ առաջ չինովնիկը սա չէր անում, այնպես էլ հիմա չի անելու։ Ուժեր են պետք, ուղեղային կենտրոններ, որոնց միջոցով ամբողջ աշխարհի հզորներին պետք է ստիպել հաշվի նստել։
Դրական եմ գնահատում հանդիպման փաստը, բայց ի՞նչ կարող են անել ստեղծված իրավիճակում երկու վարչապետերը։
-Ձեր կարծիքով՝ սա Վրաստանի առանձի՞ն նախաձեռնությունն է, թե՞ այլ երկրներ են կանգնած այս ամենի թիկունքում։ Մի կողմից Միացյալ նահանգները, մյուս կողմից չի կարելի բացառել նաև Թուրքիայի հնարավոր մասնակցությունը։
-Իմացեք՝ ցանկացած երկիր ունի իր շահերը։ Սա վերաբերում է ոչ միայն հզոր երկրներին, այլ նաև փոքրերին։ Ընդ որում՝ գլխավորը մեծ պետությունների շահերն է, հետո նոր մանր հարցերի շուրջ համաձայնության են գալիս, թե ինչպես գոյատևեն մեր երկրները։ Բոլոր աշխարհաքաղաքական խնդիրներին զուգահեռ Հայաստանն ու Ադրբեջանն անընդհատ իրար հետ կռվում են, իրար կոտորում։ Մի անգամ մեկն է ուժեղ, մյուս անգամ՝ մյուսը։ Վերջիվերջո պետք է նստենք ու միասին լուծենք այդ բոլոր հարցերը։ Ցանկացած հզոր երկրի մուտք՝ ավելի մեծ խնդիրներ է առաջացնելու։
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի, կորոնավիրուսի պայմաններում հզոր երկրները պետք է իրենց խնդիրները թողնեն ու մտածեն մեր նման փոքր երկրների մասին։ Դուք հավատո՞ւմ եք դրան։ Ես չեմ հավատում։Դրա համար էլ առաջարկում են ստեղծել ուղեղային կենտրոններ ու աշխատանք իրականացնել։ Չէ՞ որ Չինաստանն էլ խնդիրներ ունի, Թուրքիան ևս։ Ուղեղային կենտրոնները պետք է աշխատեն ու հարցերը ճիշտ տեղերում բարձրացնեն, գնահատական տան, իրենց երկիրը փրկեն։ Ու դա գովազդային հարց չէ, ժողովրդի հետ կապ չունի։ Դրանք այն մտածողներն են, որոնք պատասխանատվությունը վերցնում են իրենց վրա։
Դա ընտրության հարց չէ, պետությունը, խորհրդարանը ոչինչ չի կարող անել։
-Թուրքիան ու Ռուսաստանը ակտիվորեն քննարկում են 3+3 ձևաչափը։ Վրաստանը կարծես հերքում է իր մասնակցության հնարավորությունը, իսկ Հայաստանից դեռ հստակ պատասխան չկա։ Ձեր կարծիքով՝ այդ ձևաչափն ի՞նչ հնարավորություններ ունի։
-Ոչ մի հեռանկար չունի։ Թող նախ «1+1»-ը լուծեն, նոր անցնեն «3+3»-ի։ Մի անգամ ինձ հարց տվեցիք՝ ինչո՞ւ է ընդդիմությունն այս վիճակում, ես էլ պատասխանեցի՝ նախ թող դիմություն լինի, հետո ընդդիմություն կստեղծվի։ Հիմա էլ ասում եմ՝ նախ թող երկու հոգի իրար հետ ընդհանուր շահ գտնեն, նոր մնացածին անցնեն։