Arbak Khachatryan: “Every era has its own values”
Արբակ Խաչատրյան․ «Ամեն ժամանակն ունի իր արժեքները»
Read on the publisher’s websiteAI-assisted translation. The original article is available below for comparison.
(How the seizure of Shahumyan was prevented by halting a session of the USSR Supreme Soviet)
The widely discussed interview published in the daily Aravot under the title ‘How the Sadakhlo checkpoint was opened and Georgian wheat came to Armenia’ not only documented newly revealed facts but also prompted an interest in other details. In particular, this concerned the part of the interview referring to independent human rights advocate and political analyst Arbak Khachatryan.
The largely veiled and noticeably ‘sparing’ reference by Sahak Salnazaryan, former head of Armenia’s Traffic Police, a police colonel and reserve officer, prompted us to approach him again, hoping to clarify details of unfamiliar pages from that period in the history of newly independent Armenia.
— In your interview with Aravot, you discussed events of historical importance. What is striking is that they involved people who played a substantial role in the life of newly independent Armenia but have never been mentioned to this day.
Unlike the well-known figures ‘on stage,’ their names have never circulated in the media. Why did you decide to recall the past only decades later, and why now? Is this connected with the current course of domestic political developments?
— Why now? Now, because our country is once again on the threshold of extremely serious trials. I firmly believe that, as the world enters a period of uncertainty and Armenia faces major internal and external problems, it is more important than ever to speak about real ‘crusaders,’ rather than ‘movie heroes.’ These are people whose mission is less to publicize their names and their ‘charity’ and score dividends for themselves than to truly help our country and support it by every possible and impossible means.
Arbak Khachatryan is precisely one of these people. Thanks to a number of steps he took in the difficult years of the 1990s, we managed to escape situations that seemed almost impossible.
Today, when times are again difficult for Armenia and the whole world, he is once more putting forward initiatives for the benefit of his homeland. I think it is worth emphasizing that, without ever being the ‘man’ of any government, including the current one, he has consistently managed to resolve issues vital to Armenia at an interstate level.
He is doing the same today. At his direct initiative, efforts to unite the intellectual circles of Armenia, the Russian Federation and Georgia have been underway for two years, and are already bearing fruit. Evidence of this was the statement by about 400 representatives of science, art and culture in neighboring Georgia pledging every possible form of support to Armenia as it suffered from coronavirus, and the gathering recently organized in that connection. Incidentally, perhaps few people know about the conference held in Tbilisi last year on stability in the South Caucasus, under the slogan ‘A New Generation for Peace.’
Besides youth organizations from Armenia, Georgia and Azerbaijan, representatives of the UN, the United States and Germany attended that highly representative conference. The idea and initiative for this far-reaching conference were also his. Many people may not know this either, because, unlike those who love fame, he is categorically opposed to having people talk about him. In my view, however, today it is time to speak out about Arbak and all those who bear their cross without complaint. I will speak about the extensive work he has done and is doing now…
— Please tell us…
— Where do I even begin? Should I tell you how, with help from Russian friends, back when the concept of an oligarch did not exist, he donated cars to Armenia’s newly established Traffic Police? Or how his support brought home 11 police officers from Kirovakan who had been arrested by USSR troops on the Armenian–Azerbaijani border, handed over to Azerbaijan and labeled militants? Meeting senior officials of the USSR Prosecutor’s Office at Moscow’s Sevastopol Hotel, Arbak Khachatryan arranged through them for a special investigative team to travel to Baku.
Ultimately, that investigative team managed to force Azerbaijan’s Prosecutor’s Office to transfer the case of the 11 Armenian police officers to the Armenian side and return the officers to Armenia. After Arbak’s call, we welcomed our officers at the Gazakh checkpoint on June 22; I was a battalion commander then. You should have seen the men’s reaction when they learned from the Union investigative committee that they would be returning home. In the interview I already spoke about the bombing of the Imir railway line and the wheat brought to Armenia from Georgia’s reserve fund. To learn who made it possible to transport wheat to Armenia through the Azerbaijani-populated Marneuli district during the war, you can ask Nodar Mumladze, the prefect of Marneuli at that time. (Following his advice, I contact Nodar Mumladze — author.)
‘If it had not been for Arbak and Mamuka (Ilia Gvarishvili), it is frightening even to think what would have happened to the cargo transported to Armenia through Marneuli.
It was solely their standing that made it possible to get the wheat to Armenia. What is more, without Mamuka and Arbak’s intervention, the bombed bridge would not have been restored either. Mamuka spent nights on the wheat train. As prefect, I did play a part in the wheat sent to Armenia in those days, but my contribution was very modest compared with what the men did.
It is a pity that Shevardnadze and Sigua (Georgia’s former president and prime minister) are no longer here: they had so much to tell about Arbak,’ concluded Mumladze, gamgebeli (prefect) of Marneuli district in 1992–95…
— Let us return to our conversation.
— Of course. Yes, but I cannot leave this unmentioned either. Thanks to a large donation to the Georgian side, Arbak managed to arrange the entry into Armenia of 150 KamAZ trucks loaded with wheat. As an expression of gratitude, he has now approached Yerevan Mayor Hayk Marutyan with a proposal to name a street after Ilia (Mamuka) Gvarishvili, who headed the administrative bodies division of Georgia’s ministerial office in 1992–2003. I would have said nothing about Arbak Khachatryan if I did not mention two episodes that I would call decisive. The first concerns preventing an incursion and military action by USSR armed forces special units in Shahumyan.
Arbak Khachatryan’s role in that matter is undeniable. It was through his mediation that Vladimir Foteev, a member of the USSR Supreme Soviet and chairman of the Union monitoring and oversight commission on the NKAO, contacted Marshal Yevgeny Shaposhnikov, the last minister of the USSR armed forces, and something incredible happened.
The troops ready to enter Shahumyan pulled back… Can you imagine? It became possible by halting a session of the USSR Supreme Soviet and getting in touch with Shaposhnikov. Future generations will speak about the landing of six Boeings loaded to the brim with weapons at a critical moment in the Karabakh war. I will confine myself to quoting the republic’s first president’s assessment: ‘A golden bust of Arbak should be erected in Artsakh.’ When we conveyed the president’s words to Arbak, he merely gave a wry smile…
I cannot say more; I have no right to…
P.S. 1
Today, amid the coronavirus pandemic raging across the world, Arbak Khachatryan has begun implementing a major regional project. It is vital to Iran, Armenia and Georgia in terms of resolving the problem of ‘closed borders.’
In parallel, without any state assistance, work is underway on unprecedented cultural projects involving prominent figures in the arts from Armenia, Georgia, Russia and the West.
Another noteworthy fact: Arbak Khachatryan’s legal successors, his wife and son, are preparing to bring two lawsuits, one in Armenia and the other in Russia. The Khachatryan family’s legal team told us that the aim is to unravel years of unlawful actions and restore justice.
In the 1990s, a process to neutralize Arbak Khachatryan at any cost began with the knowledge of Armenia’s top leaders.
He was arrested several times, and in a flagrant violation of the law, the Khachatryan family was stripped of all its property. According to the lawyers, the documents and evidence in their possession are unquestionably sufficient to secure redress for the material and non-material damage inflicted on the Khachatryans. It was also emphasized that, according to the claimants, the state will not bear the compensation burden, amounting to tens of millions of dollars. The claim is to be satisfied by former senior Armenian officials who participated in dispossessing the Khachatryans.
The lawsuit to be brought against the Russian authorities is expected to be no less sensational.
In 2003, the Armenian authorities, represented by President Robert Kocharyan, sent a semi-official letter to Russia’s Federal Security Service (FSB), asking it to deal with Arbak Khachatryan, an adviser to the Russian president’s human rights commissioner.
Russian President Vladimir Putin was also informed of the letter (compromat.ru, iz.ru, argumenti.ru).
We should point out that presidential elections were taking place in Armenia at the time, and if the opposition united, Robert Kocharyan had no chance of governing the country for a second presidential term.
Khachatryan, meanwhile, had considerable influence over the country’s domestic political processes.
The arguments in the letter to Russia’s special services for neutralizing Khachatryan are as revealing as they are laughable. What did that letter not contain? ‘Human rights advocate Arbak Khachatryan organized the murder of Tigran Naghdalyan; he is a great friend of Osama bin Laden and Islamist extremists; he supplied Chechen militants with Igla antiaircraft missile systems,’ along with other ‘information’ from the realm of fantasy.
In 2003, Arbak Khachatryan was arrested and spent 2.5 years in the notorious Lefortovo detention facility. However, the charges against him were not substantiated. Finally, we should add that the well-known Russian lawyer Vladimir Levin is handling compensation for the material and non-material damage arising from Arbak Khachatryan’s wrongful detention in Russia.
P.S. 2
We also approached Arbak Khachatryan for comment. Regarding the lawsuits, he said only briefly that, given Armenia’s budget, plundered and depleted over decades, he would not allow the claim to be directed against the state. ‘What budget is there for me to demand compensation from the state as well?’ he emphasized.
As for cooperating with Armenia’s new authorities, the human rights advocate emphasized: ‘Of course, it is encouraging that the country’s current government is not mired in corruption. But is that enough to move the country forward?
Armenia’s previous leaders were like that too when they came to power. Moreover, they were men who had been through the war. But we saw how money and power corrupted them. They tore the country apart. Today, young people have come to power who have neither seen war nor any idea of what it is. They inherited a plundered country, an enormous foreign debt and a devastated economy from their predecessors. They have no experience in diplomatic relations, and we see the mistakes being made in relations with geopolitical centers.
Nikol Pashinyan did not manage to embark on genuine structural reforms from the very start. As a result, the former rulers continue to control the banks and financial resources, the judiciary and the security agencies. Dismissing this or that official does not mean changing the system. Major state institutions operate according to schemes drawn up by the predecessors. The arrogance of the new authorities is also incomprehensible. One gets the impression that the number-one criterion for governing the country is how much someone has walked.
On the other hand, coronavirus is simply destroying the country in every direction. I will not even speak about infection and death figures.
The economic consequences of the infection will make themselves felt very soon.
And most puzzling of all, when you present a concrete program or give clear advice on resolving problems in various areas, you immediately encounter officials’ ‘jealousy.’ They think you aspire to come to power or take their jobs.
It is as if everyone imagines himself to be Napoleon. They do not even know that Napoleon ruined France (smiles — editor). This is an illness characteristic of all our governments. Most importantly, the world will no longer be what it was. Before our eyes, the world’s financial and banking systems are collapsing. Money will no longer have its former role and significance.
And it is a historical pattern: when one center collapses, a new one takes its place. It may sound ridiculous or unbelievable now, but our region, with the same triad of Iran, Armenia and Georgia, could become that new center. If, of course, we can overcome the infection that has engulfed the world — I do not mean coronavirus…
Now you tell me: is it time to cooperate with Armenia’s new authorities, or not?’
From the editors:
In fact, it was difficult to prepare this piece: each of the episodes described above is the plot of a book. Arbak Khachatryan is categorically opposed to being ‘promoted.’ Nevertheless, we will persist in uncovering all these historical episodes and presenting them to the public.
Instead of an epilogue, one quotation from Khachatryan: ‘World leaders naturally want their countries to develop and their people to live well, but they do not always achieve this at the right time. Russian President and history-changer V. V. Putin, after leading the superpower for about three decades, recently enshrined in law that a state official may not hold dual citizenship or bank accounts abroad.
Yet the same Putin not only grants citizenship to Armenia’s leaders but also gives them shares in leading companies.
Concluding his remarks, Khachatryan urged people not to keep blaming former leaders. The blame lies with the flawed system and its agents. It is precisely those systems and their adherents that should be fought. The former leaders are already former leaders.
So every era has its own values.’
Compare with the original text · Հայերեն
( Թե ինչպես Շահումյանի գրավումը կանխվեց՝ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նիստի կանգնեցման հաշվին)
«Առավոտ» օրաթերթում հրապարակված, լայն արձագանքի արժանացած «Ինչպես բացվեց Սադախլոյի անցակետը և վրացական ցորենը եկավ Հայաստան» վերտառությամբ հարցազրույցը նորահայտ փաստեր վավերագրելուց զատ, հետաքրքիր այլ մանրամասներ իմանալու շարժառիթ հանդիսացավ: Ի մասնավորի, խոսքը վերաբերում է հարցազրույցում հիշատակված անկախ իրավապաշտպան, քաղաքական վերլուծաբան Արբակ Խաչատրյանին առնչվող հատվածին:
ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության նախկին պետի՝ ոստիկանության գնդապետ , պահեստազորի սպա Սահակ Սալնազարյանի առավելապես քողարկված ու նկատելիորեն «ժլատ» ակնարկն էլ դրդեց վերստին դիմել նրան՝ նորանկախ Հայաստանի պատմության այդ հատվածի անծանոթ էջերին առնչվող որոշակի մանրամասներ ճշտելու ակնկալիքով:
- «Առավոտ» -ին տված հարցազրույցում Դուք անդրադարձել եք պատմական կարևորության իրադարձությունների: Ուշագրավն այն է, որ դրանցում ներգրավված են նորանկախ Հայաստանի կյանքում էական դերակատարություն ունեցած անձինք, որոնց մասին ցայսօր երբևէ չի հիշատակվել:
Ի տարբերություն «բեմահարթակում» եղած հայտնի դերակատարների, նրանց անունը լրատվամիջոցներում երբևիցե չի շրջանառվել։ Հետաքրքիր է, ինչո՞ւ որոշեցիք տասնյակ տարիներ անց միայն վերհիշել անցյալը, ինչո՞ւ հենց հիմա: Դա պայմանավորվա՞ծ է արդյոք, ներքաղաքական զարգացումների նորօրյա ընթացքով:
- Ինչու հիմա՞… Հիմա, որովհետև մեր երկիրը կրկին հայտնվել է լրջագույն փորձությունների շեմին: Իմ խորին համոզմամբ, երբ աշխարհը թևակոխել է անորոշության փուլ, երբ Հայաստանի առջև ծառացել են ներքին ու արտաքին լրջագույն խնդիրներ, հիմա առավել քան երբևէ, կարևոր է խոսել ոչ թե «կինոյի տղաների», այլ՝ իրական «խաչակիրների» մասին: Մարդկանց, ովքեր ոչ թե իրենց անունն ու արած «բարեգործությունը» հանրայնացնելու ու իրենց ակտիվում դիվիդենտներ գրանցելու, որքան մեր երկրին իրապես աջակցելու , հնարավոր ու անհնարին բոլոր միջոցներով նրան սատարելու առաքելություն ունեն:
Արբակ Խաչատրյանը՝ հենց նման մարդկանցից է: 90-ականների ծանր տարիներին նրա կողմից ձեռնարկված մի շարք քայլերի շնորհիվ մենք կարողացանք դուրս գալ գրեթե անհնարին թվացող իրավիճակներից:
Եվ այսօր, երբ կրկին ծանր ժամանակներ են ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ աշխարհի համար, նա նորից հանդես է գալիս հայրենանպաստ մի շարք նախաձեռնություններով։ Ավելորդ չեմ համարում ընդգծել, որ երբևէ չլինելով և ոչ մի իշխանության (այդ թվում՝ ներկայիս) «մարդը», նրան մշտապես հաջողվում է միջպետական մակարդակներում լուծել Հայաստանի համար կենսական նշանակության հարցեր։
Նա նույնը նաև այսօր է անում։ Նրա անմիջական նախաձեռնությամբ արդեն երկու տարի է ինչ գնում է Հայաստանի, Ռուսաստանի Դաշնության և Վրաստանի ինտելեկտուալ շրջանակների միավորման գործընթացը, որն արդեն իսկ տալիս է իր պտուղները: Ասվածի վկայությունը հարևան Վրաստանի գիտության, արվեստի, մշակույթի ոլորտի շուրջ 400 ներկայացուցիչների կողմից կորոնավարակից տուժող Հայաստանին հնարավոր բոլոր միջոցներով սատարելու հայտարարությունն ու այդ կապակցությամբ օրերս կազմակերպված հավաքն էր: Ի դեպ, թերևս քչերին է հայտնի նախորդ տարի Թբիլիսիում կազմակերպված, հարավկովկասյան տարածաշրջանի կայունությանը նվիրված՝ «Նոր սերունդը հանուն խաղաղության » կարգախոսի ներքո անցկացված համաժողովի մասին:
Խիստ ներկայացուցչական այդ համաժողովին՝ Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի երիտասարդական կազմակերպություններից բացի, մասնակցել են նաև ՄԱԿ-ի, ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի Դաշնության ներկայացուցիչները: Մեծ շառավիղ ապահոված այս համաժողովի անցկացման գաղափարն ու նախաձեռնությունն էլ է նրանը: Շատերը շատ հնարավոր է նաև չիմանան, քանի որ ի տարբերություն փառքի սիրահարների, նա կտրականապես դեմ է իր մասին խոսելուն։ Իմ համոզմամբ , սակայն, այսօր ժամանակն է բարձրաձայնել թե՛ Արբակի, թե՛ բոլոր նրանց մասին, ովքեր անտրտունջ իրենց խաչն են տանում: Ես կխոսեմ նրա կողմից կատարված , ու ներկա պահին կատարվող մեծածավալ աշխատանքների մասին…
- Եթե պատմեք․․․
- Ախր որ մեկը պատմես…Պատմեմ այն մասի՞ն, թե ոնց ռուս ընկերների օժանդակությամբ, երբ օլիգարխ հասկացողությունկօ չկար, Հայաստանի նորաստեղծ Ճանապարհային ոստիկանությանը մեքենաներ նվիրեց: Կամ այն մասի՞ն, թե ինչպես նրա աջակցության շնորհիվ հայ-ադրբջանական սահմանին ԽՍՀՄ զորքերի կողմից ձերբակալված , Ադրբեջանին փոխանցված ու գրոհային որակված կիրովականցի 11 ոստիկանները վերադարձան հայրենիք: Մոսկվայի «Սևաստոպոլ» հյուրանոցում հանդիպելով ԽՍՀՄ Դատախազության բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ, Արբակ Խաչատրյանը նրանց միջոցով կազմակերպեց հատուկ քննչական խմբի մեկնումը Բաքու։
Ի վերջո, այդ քննչական խմբին էլ հաջողվեց Ադրբեջանի դատախազությանը ստիպել հայաստանցի 11ոստիկանների գործը փոխանցել հայկական կողմին ու ոստիկաններին վերադարձնել Հայաստան։ Արբակի զանգից հետո էլ Ղազախի անցակետում (ես այն ժամանակ՝ գումարտակի հրամանատարն էի) հունիսի 22-ին մենք դիմավորեցինք մեր ոստիկաններին: Պետք էր միայն տեսնել տղաների ռեակցիան, երբ միութենական քննչական կոմիտեից իմացան, որ վերդարձվելու են հայրենիք։ Տված հարցազրույցում ես արդեն պատմել եմ թե՛ Իմիրյան երկաթգծի պայթեցման, թե՛ Վրաստանի պահուստային ֆոնդից Հայաստան ներկրված ցորենի մասին: Իսկ թե ում շնորհիվ էր հաջողվում պատերազմի տարիներին ադրբեջանաբնակ Մառնեուլիի շրջանով ցորենը հասցնել Հայաստան, կարող եք տեղեկանալ այդ տարիների Մառնեուլիի շրջանի պրեֆեկտ Նոդար Մումլաձեից։ (Հետևելով նրա խորհրդին՝ կապվում եմ Նոդար Մումլաձեին- հեղ.):
«Եթե Արբակն ու Մամուկան (Իլյա Գվարիշվիլին) չլինեին, սարսափելի է անգամ մտածելը, թե ինչ կլիներ Մառնեուլիով Հայաստան փոխադրվող բեռների հետ:
Բացառապես նրանց հեղինակության հաշվին հաջողվեց ցորենը հասցնել Հայաստան: Ավելին ասեմ՝ առանց Մամուկայի և Արբակի միջամտության՝ պայթեցված կամուրջը ոչ էլ կվերականգնվեր: Ցորենի էշելոնի վրա Մամուկան գիշերներ էր անցկացնում: Որպես պրեֆեկտ, այդ օրերին Հայաստան ուղարկվող ցորենի հարցում ճիշտ է, ես էլ եմ որոշակի դերակատարություն ունեցել, բայց իմ ներդրումը՝ տղաների արածի համեմատ շատ համեստ է։
Ափսոս այսօր չկան Շևարդնաձեն ու Սիգուան (Վրաստանի նախկին նախագահն ու վարչապետը), նրանք շա՜տ բան ունեին պատմելու Արբակի մասին»,- իր խոսքն ամփոփեց Մումլաձեն (1992-95թթ.Մառնեուլիի շրջանի գամգեբելի(պրեֆեկտ)) …
- Վերադառնանք մեր զրույցի շարունակությանը:
- Իհարկե: Հա, բայց այս մասին էլ չեմ կարող չխոսել: Վրացական կողմին հատկացված խոշոր նվիրատվության շնորհիվ Արբակին հաջողվեց կազմակերպել ցորենով բարձված 150 «Կամազ»-ների մուտքը Հայաստան։ Իբրև երախտագիտության դրսևորում նա հիմա էլ 1992-2003թթ.-ին Վրաստանի նախարարական գրասենյակի վարչական մարմինների բաժանմունքի ղեկավար Իլյա (Մամուկա) Գվարիշվիլիի անունով փողոց անվանակոչելու առաջարկով դիմել է Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանին: Արբակ Խաչատրյանի մասին ոչինչ ասած չեմ լինի, եթե չնշեմ, ես կասեի՝ բախտորոշ երկու դրվագի մասին: Առաջինը՝ դա վերաբերում է ԽՍՀՄ ԶՈՒ հատուկ ջոկատայինների ներխուժման և ուժային գործողությունների կանխմանը Շահումյանում:
Անուրանալի է Արբակ Խաչատրյանի ունեցած դերակատարությունը այդ հարցում: Հենց նրա միջնորդությամբ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի անդամ, ԼՂԻՄ հարցով միութենական դիտորդական-վերահսկողական հանձնաժողովի նախագահ Վլադիմիր Ֆոտեևը կապվեց ԽՍՀՄ ԶՈՒ վերջին մինիստր մարշալ Եվգենի Շապոշնիկովի հետ ու տեղի ունեցավ անհավանականը։
Շահումյան ներխուժելու պատրաստ զորքերը հետ քաշվեցին… Պատկերացնո՞ւմ եք, դա իրականություն դարձավ՝ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նիստի կանգնեցման և Շապոշնիկովի հետ կապվելու հաշվին: Իսկ Ղարաբաղյան պատերազմի օրհասական պահին պռնկեպռունկ զենքերով բեռնված վեց «Բոինգ»-ների վայրէջքի մասին ապագա սերունդները կխոսեն: Բավարարվեմ միայն հանրապետության Առաջին Նախագահի՝ «Արբակի ոսկե կիսանդրին Արցախում պիտի կանգնեցվի» գնահատականը հնչեցնելով … Երբ Արբակին փոխանցեցինք նախագահի խոսքերը, նա միայն քմծիծաղ տվեց․․․
Ավելին ասել չեմ կարող, իրավունք չունեմ…
Հ․Գ․1
Այսօր, աշխարհում մոլեգնող կորոնավիրուսային համաճարակի պայմաններում, Արբակ Խաչատրյանը ձեռնամուխ է եղել տարածաշրջանային լրջագույն ծրագրի կյանքի կոչմանը։ Այն «փակ սահմանների» խնդրի լուծման առումով կենսական նշանակություն ունի Իրանի, Հայաստանի և Վրաստանի համար։
Զուգահեռաբար, առանց պետական որևէ օժանդակության, իրականացվում են աշխատանքներ՝ մշկութային աննախադեպ ծրագրերի կյանքի կոչման ուղղությամբ, որոնցում ներգրավված են Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և Արևմուտքի արվեստի ականավոր դեմքեր։
Ուշագրավ ևս մեկ փաստ․ Արբակ Խաչատրյանի իրավահաջորդները՝ կինն ու տղան, պատրաստվում են հանդես գալ դատական երկու հացով՝ մեկը Հայաստանում, մյուսը Ռուսաստանում։ Խաչատրյանների փաստաբանական թիմից մեզ հայտնեցին, որ խոսքը տարիների ապօրինությունների կծիկի քանդման և արդարության վերականգնման մասին է։
90-ականներին Հայասատանի իշխանության առաջին դեմքերի իմացությամբ սկսվեց Արբակ Խաչատրյանին ամեն գնով չեզոքացնելու գործընթացը։
Նրան մի քանի անգամ կալանավորեցին, օրինականության աղաղակող ոտնահարմամբ Խաչատրյանների ընտանիքից խլվեց նրանց ամբողջ ունեցվածքը։ Ըստ փաստաբանների՝ նրանց ձեռքի տակ եղած փաստաթղթերն ու ապացուցողական բազան միանշանակ բավարար է վերկանգնելու Խաչատրայններին հասցված նյութական և բարոյական վնասը։ Նաև ընդգծվեց, որ տասնյակ միլիոն դոլարի հասնող փոխհատուցման բեռն՝ ըստ հայցվոր կողմի, չի կրելու պետությունը։ Հայցը բավարարելու են Խաչատրյանների ունեզրկմանը մասնակցած Հայաստանի նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաները։
Ոչ պակաս աղմկահարույց է լինելու նաև ՌԴ իշխանություններին ներկայացվելիք դատական հայցը։
2003թ․-ին Հայաստանի իշխանությունները՝ ի դեմս երկրի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի, կիսապաշտոնական նամակ են հղում Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայություն (ФСБ)` խնդրելով լուծել ՌԴ նախագահի մարդու իրավունքների հանձնակատարի խորհրդական Արբակ Խաչատրայնի հարցը։
Նամակի մասին տեղյակ է լինում նաև ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ( compromat.ru , iz.ru , argumenti.ru ) ։
Ընդծենք, որ Հայաստանում այդ ժամանակ նախագահական ընտրություններ էին և ընդդիմության միավորման պարագայում Ռոբերտ Քոչարյանը շանս չուներ եկրորդ ժամկետով նախագահելու երկիրը։
Իսկ Խաչատրյանը էական ազդեցություն ուներ երկրի ներքաղաքական գործընթացներում։
Ռուսաստանի հատուկ ծառայություններին ուղղված նամակում Խաչատրյանին չեզոքացնելու փաստարկները որքան որ ժպիտ առաջացնող են, նույնքան էլ խոսուն են։ Ինչ ասես, որ չկար այդ նամակում․ «իրավապաշտպան Արբակ Խաչատրյանը Տիգրան Նաղդալյանի սպանության կազմակերպողն է, նա Ուսամա Բին Լադենի և իսլամիստական ծայրահեղականների մեծ բարեկամն է, չեչեն գրոհայիններին մատակարարել է «Իգլա» զենիթահրթիռային համալիրներ» և ֆանտաստիկայի ժանրից այլ «տվյալներ»։
2003թ․-ին Արբակ Խաչատրյանը կալանավորվում ու 2,5 տարի անկացնում է տխրահռչակ «Լեֆորտովոյի» մեկուսարանում։ Սակայն, նրան ներկայացված մեղադրանքները չեն հիմնավորվում։ Վերջում ավելացնենք, որ Ռուսատանում Արբակ Խաչատրյանին հանիրավի կալանավորելու, նրան հասցված նյութական և բարոյական վնասի փոխհատուցման հարցով զբաղվում ռուսաստանցի հայտնի փաստաբան Վլադիմիր Լևինը ։
Հ․Գ․2
Մեկնաբանության ակնկալիքով դիմեցինք նաև Արբակ Խաչատրայնին։ Դատական հայցերի առումով նա միայն կարճ նշեց, որ Հայաստանի տասնյակ տարիներ թալանված ու մաշված բյուջեի պարագայում նա թույլ չէր տա հայցն ուղղել ընդդեմ պետության։ «Ո՞ւր է բյուջե, որ մի հատ էլ փոխհատուցում պահանջեմ պետությունից»,-ընդգծեց նա։
Ինչ վերաբերում է Հայաստանի նոր իշխանությունների հետ համագործակցելուն՝ իրավապաշտպանն ընդգծեց․ «Իհարկե ոգևորող է, որ երկրի ներկայիս իշխանությունը թաթախված չի կոռուպցիայի մեջ։ Բայց արդյո՞ք դա բավարար է երկիրը առաջ տանելու համար։
Հայաստանի նախորդ ղեկավարներն էլ էին այդպիսին երբ եկան իշխանության։ Ընդ որում, նրանք պատերազմի միջով անցած տղաներ էին։ Բայց տեսանք, թե փողն ու իշխանությունը ոնց այլասերեցին նրանց։ Հոշոտեցին երկիրը։ Իսկ այսօր իշխանության են եկել երիտասարդներ, որոնք ոչ պատերազմ են տեսել, ոչ էլ պատկերացում ունեն, թե դա ինչ է։ Նրանք նախորդներից ժառանգել են թալանված երկիր, ահռելի չափերի հասնող արտաքին պարտք ու քայքայված տնտեսություն։ Դիվանագիտական հարաբերություններում ոչ մի փորձառություն չունեն, ու տեսնում ենք, թե աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հետ հարաբերություններում ինչ սխալներ են թույլ տրվում։
Նիկոլ Փաշինյանը չկարողացավ հենց սկզբից գնալ իրական կառուցվածքային բարեփոխումների ճանապարհով։ Արդյունքում, բանկերն ու ֆինանսական ռեսուրսները, դատական համակարգն ու ուժային կառույցները շարունակում են տնօրինել նախորդները։ Այս կամ չինովնիկին աշխատանքից հեռացնելը, չի նշանակում համակարգ փոխել։ Պետական լրջագույն ինստիտուտները գործում են նախորդների գծած սխեմաներով։ Անհասկանալի է նաև նոր իշխանությունների մեծամտությունը։ Տպավորություն է, թե երկիրը կառավարելու հարցում թիվ մեկ չափանիշը նա է, թե ով ինչքան է քայլել։
Մյուս կողմից կորոնավիրուսը պարզպաես բոլոր ուղղություններով քանդում է երկիրը։ Վարակվածների ու մահվան թվերի մասին չխոսեմ։
Վարակի տնտեսական հետևանքները շատ շուտով զգացնել են տալու իրենց։
Եվ ամենատարակուսելին՝ երբ ներկայացվում է կոնկրետ ծրագիր կամ տրվում են հստակ խորհուրդներ տարբեր ոլորտներում խնդիրներ լուծելու համար, անմիջապես բախվում ես չինովնիկների «խանդին»։ Նրանց թվում է, թե իշխանության գալու կամ իրենց պաշտոնը խլելու հավակնություններ ունես։
Կարծես ամեն մեկը իրեն Նապոլեոն է պատկերացնում։ Էլ չգիտեն, որ Նապոլեոնը կործանեց Ֆրանսիան (ժպտում է-խմբ․)։ Սա մի հիվանդություն է, որը բնորոշ է եղել մեր բոլոր իշխանություններին։ Եվ ամենագլխավորը՝ աշխարհն այլևս առաջվանը չի լինելու։ Մեր աչքի առաջ աշխարհի ֆինանսական ու բանկային համակարգերը փլուզվում են։ Փողն այլևս առաջվա դերն ու նշանակությունը չի ունենալու։
Ու պատմական օրինաչափություն է՝ երբ մի կենտրոնը փլուզվում է, տեղը նորն առաջանում։ Միգուցե հիմա ծիծաղելի կամ անհավանական հնչի, բայց այդ նոր կենտրոնը կարող է դառնալ մեր տարածաշրջանը՝ նույն Իրան, Հայաստան և Վրաստան եռամիասնությամբ։ Եթե իհարկե կարողանանք հաղթահարել աշխարհը պատած վարակը՝ կորոնավիրուսը ի նկատի չունեմ․․․
Հիմա դուք ասեք՝ արդյո՞ք ժամանակն է համագործակցելու Հայաստանի նոր իշխանությունների հետ, թե՞՝ ոչ»։
Խմբագրության կողմից․
Իրականում բարդ էր այս նյութը պատրաստելը․ ամեն մի դրվագ վերը նկարագրվածից մի գրքի սյուժե է։ Իսկ Արբակ Խաչատրյանը կտրականապես դեմ է «փիառվելուն»։ Սակայն մենք հետամուտ ենք լինելու բոլոր պատմական դրվագները վերհանելուն ու հնարությանը ներկայացնելուն։
Վերջաբանի փոխարեն մեկ մեջբերում Խաչատրայից․ «Աշխարհի լիդերները, բնականաբար, ցանկանում են, որ իրենց երկրները զարգանան, ժողովուրդը լավ ապրի, սակայն դա նրանց մոտ ոչ միշտ է ճիշտ ժամանակին ստացվում։ ՌԴ նախագահ և պատմություն փոխող Վ․Վ․ Պուտինը շուրջ երեք տասնամյակ գերտերությունը ղեկավարելուց հետո, վերջերս օրենսդրորեն ամրագրեց, որ պետական պաշտոնյան իրավունք չունի ունենալ երկքաղաքացիուիթյուն և դրսում բանկային հաշիվներ:
Իսկ Հայաստանի ղեկավարներին, նույն Պուտինը, ոչ միայն քաղաքացիություն է շնորհում, այլև առաջատար ընկերությունների ակցիաներ է նվերում։
Ավարտելով իր խոսքը՝ Խաչատրյանը հորդորեց անընդհատ չմեղադրել մախկին ղեկավարներին։ Մեղավորը արատավոր համակարգն ու դրա կատարածուներն են։ Պայքարել պետք է հենց այդ համակարգերի ու դրանց ադեպտների դեմ։ Իսկ նախկիններն այլևս նախկին են։
Այնպես որ, ամեն ժամանակն ունի իր արժեքները »։