Как развеять затхлую атмосферу
Ինչպես ցրել գաղջ մթնոլորտը
Читать на сайте издателяПеревод с помощью ИИ. Ниже доступен оригинал для сравнения.
Арбак Хачатрян — об опасностях усиления Германии, нестабильной ситуации в Греции, событиях на проспекте Баграмяна, армянских олигархах и возможности пополнить бюджет.
Ещё два года назад в одном из интервью «Аравот» проживающий в Москве правозащитник Арбак Хачатрян сказал: «Наше поколение оказалось порочным; молодёжь должна спасти Армению».
Сегодня Арбак Хачатрян уже с радостью говорит о протесте молодёжи в Армении из-за попытки повысить стоимость электроэнергии и о событиях на проспекте Баграмяна. «Конец, правда, непонятен, это ещё даже не закончилось, но если сохранят правильные подходы и всё поведут в стратегическом направлении, это очень хорошо», — говорит наш собеседник, добавляя: «В эти дни много говорили, что движение молодёжи организовывали и направляли с Баграмяна,
26. Это тоже не беда, и даже если это действительно так, я всё равно рад, что в Армении наконец был сделан стратегический шаг и молодёжью, и государством. Значит, на Баграмяна, 26 ещё есть обеспокоенные люди, пытающиеся поставить страну на правильные рельсы».
Однако наш собеседник пока не считает это достаточным, поскольку, по его убеждению, чтобы поднять Армению на ноги, нужно начать с укрепления армянской семьи. Он считает, что следует привлечь к ответственности всех, кто тем или иным образом способствовал тому, что за эти годы армянские мужчины пытались найти работу и заработать на хлеб за границей, оставив свои семьи в Армении. «Пока государство не поставит этот вопрос, пока на государственном уровне не будут предприняты шаги по восстановлению армянских семей и виновные не будут наказаны, многого ожидать нельзя».
То, что в первые дни событий на проспекте Баграмяна российские СМИ отреагировали довольно бурно, ища там цветную революцию и след Запада, наш собеседник считает нормальным в том смысле, что после событий в Грузии и Украине и пропагандистской войны России в этих странах российские СМИ иначе отреагировать на Баграмян не могли: «Повсюду можно видеть „руку извне“, но никто не пытается разобраться в том, что люди, грабившие эти страны под покровительством России и, кстати, хранящие деньги в европейских и американских банках, однажды будут совершенно спокойно использованы против самой России».
Сумели ли армянские власти извлечь максимальный результат из событий на проспекте Баграмяна, нашему собеседнику сказать трудно: «Какие силы есть в этой коррупционной системе, может ли руководитель страны пойти на решительные шаги ради её спасения, я сказать не могу. Но радовало, что молодёжь ещё способна бороться. Ситуация довольно сложная, потому что армянские чиновники и олигархи связаны с внешним миром разными нитями, и в подходящий момент это обязательно будет использовано против государства Армения». Во всяком случае, он замечает, что российские власти сегодня предпринимают шаги по борьбе с коррупционной системой и национализации стратегических отраслей, чтобы спасти страну: «Может, и у нас начнётся. Дай Бог».
Чтобы развеять существующую в Армении «затхлую атмосферу», о которой в своё время говорил и президент Серж Саргсян, шаг должен сделать сам президент: «За эти годы большинство людей заставили психологически стать рабами. В советские годы никогда не сказали бы, что академик или профессор зависит от хозяина рынка. Это не принесло бы чести. Но сегодня многие учёные по степени своей коррумпированности опаснее для страны и студентов, чем обычный преступник. Трудно объяснять голодному человеку, что деньги на хлеб, данные богачом, украдены, награблены и так далее, но нужно думать и найти систему изменения психологии.
Политический руководитель страны всегда создаёт ауру того, какой подход правилен. Когда человек почувствует, что быть честным, работать справедливо и с достоинством важнее и что он не зависит от денег олигарха, вопрос будет решён. Кто не захочет быть таким? Если этот шаг не сделан, нельзя говорить голодному: почему ты совершаешь преступление, почему покидаешь страну?» После отмены санкций против Ирана в Армении начали интенсивно говорить о стратегическом значении этой страны и активизации армяно-иранских отношений.
Наш собеседник считает этот разговор крайне запоздалым. По его мнению, это надо было сделать несколько лет назад, в условиях эмбарго, и сейчас уже получать результаты. Между тем эти предложения, неоднократно озвученные и им самим, так и не получили отклика властей Армении. «Шаги не предпринимались, ссылаясь на отсутствие денег в бюджете, но в государстве шёл грабёж. Теперь я уже не знаю, сможет ли Армения на деньги хозяев нескольких рынков выдержать конкуренцию в работе с Ираном; бюджет тоже очень ограничен.
Это надо было сделать несколько лет назад, ведя ту же игру со сверхдержавами, активизируя ту же молодёжь. Из-за вопроса личных денег не было сделано ни одного шага. Боялись, что США не дадут 200 миллионов на хлеб, но США не спрашивают, откуда у армянских олигархов те миллиарды, на которые они строят замки. Ждут, чтобы вовремя использовать это против Армении. Всё это действия против государственности, которые рано или поздно будут использованы. Поймите правильно: дело не в том, что олигархи или создающие миллиарды плохие.
Другого мышления у них нет. Для их выгоды это понятно, им предоставили эти возможности. Нельзя обвинять олигархов, нельзя называть их грабителями; это подход и мышление этих людей. Просто нельзя измерять геополитический интерес меркой деловой выгоды. В этой ситуации невозможно вести стратегическую игру. Время и возможности для мощных стратегических игр упущены».
Тем не менее наш собеседник предлагает способ сразу пополнить бюджет Армении на несколько миллиардов, так сказать, путём «народной дипломатии»: «На одну чашу весов кладётся имущество, которым все чиновники и государственные должностные лица последних 15 лет владели до вступления в должность, включая имущество, зарегистрированное на членов их семей и родственников, и зарубежные банковские счета; на другую — то, что они имеют сейчас. Из этого вычитается накопленное за счёт зарплаты, разница поступает в бюджет. Десятки миллиардов сразу войдут в бюджет».
Говоря в контексте геополитических событий о ситуации, перед которой сегодня стоят европейские государства, наш собеседник считает, что, пока нет альтернативы, государства вынуждены оставаться под ярмом банковского грабежа, узаконенного 200–300 лет назад: «Люди, государства и крупные компании всей своей финансовой базой связаны с этой системой законного грабежа, и сегодня уже очевидно, что она больше не работает. Хотя я говорил о необходимости создания альтернатив ещё много лет назад. Большая геополитическая игра за захват рынков создала довольно сложную ситуацию.
Первые метастазы уже есть, и такая страна, как Греция, которая по своей истории, культуре и нравам считается основой Европы, сегодня стоит перед вопросом выхода из Европы. Но самое нелепое — кто ставит этот вопрос: Германия. Если обратиться к истории прошлого века, оставив в стороне всю историю создания Германии — франки, времена Карла и так далее, Германия усилилась во время Первой мировой войны, когда Европа разрушалась. Тогда же Армения получила самый большой удар за всю свою историю — 1,5 миллиона жертв.
Это дело рук не только Турции, но и Германии. Затем годы Второй мировой: Европа вновь разрушалась, Германия вновь усиливалась, а Армения была среди стран с наибольшими потерями в процентном отношении. Примечательно, что в те дни, до нападения Германии на Россию, Россия экспортировала металл в Германию. То есть танки и самолёты, нападавшие на Россию, были изготовлены из российского металла».
Возвращаясь к нашим дням, Арбак Хачатрян замечает, что Германия вновь усиливается, Европа разрушается, а Россия поставляет Германии газ и энергоресурсы в огромных объёмах: «Что будет в этом случае, не знаю, потому что сегодня военные технологии мощны, а человеческие ресурсы связаны с мировой банковской системой разными нитями. Я уверен, что Греция без раздумий вышла бы из ЕС, если бы имела какой-нибудь рычаг, с помощью которого могла бы работать. Но мировая банковская система дала такие метастазы, что сейчас невозможно идти самостоятельным путём.
А что происходит с Россией: Евразийский союз, БРИКС… Русские, до мозга костей связанные с Европой и являющиеся носителями европейской культуры и цивилизации, объединяются с Китаем и Индией, даже не зная китайских или индийских букв. Китай, зарабатывающий триллионы посредством банковской системы, объединяется с Россией ради нескольких сотен миллиардов. Это абсурд, и со стратегической точки зрения невозможно воспринимать это всерьёз. Такой же абсурд, как то, что по вопросу Крыма Россия объединилась с Турцией.
Газопровод со славянскими странами не работает, а с Турцией должен работать? Всё это временные, краткосрочные победы, а не стратегические решения, которые впоследствии могут оказаться очень вредными. Распад Европы — большая опасность, опасность и усиление Германии; да, времена другие, танки и самолёты не нападают, но удар может быть очень тяжёлым. В каком положении окажется Армения, сказать трудно, поскольку до сих пор стратегические шаги не видны и нет дипломатических институтов, которые добивались бы побед».
НЕЛЛИ ГРИГОРЯН
Ежедневная газета «Аравот», 24.07.2015
Сравнить с оригиналом · Հայերեն
Արբակ Խաչատրյանը` Գերմանիայի հզորացման վտանգների, Հունաստանի անկայուն իրավիճակի, Բաղրամյան պողոտայի իրադարձությունների, Հայաստանի օլիգարխների ու բյուջեն համալրելու հնարավորության մասին:
Դեռ երկու տարի առաջ «Առավոտին» տված հարցազրույցներից մեկում Մոսկվայում բնակվող իրավապաշտպան Արբակ Խաչատրյանն ասել էր. «Մեր սերունդն անառակ գտնվեց, երիտասարդները պետք է փրկեն Հայաստանը»:
Այսօր արդեն Արբակ Խաչատրյանն ուրախությամբ է խոսում էլեկտրաէներգիայի թանկացման փորձի առիթով Հայաստանում երիտասարդների ըմբոստության եւ Բաղրամյան պողոտայում ծավալված իրադարձությունների մասին: «Ավարտը, ճիշտ է, անհասկանալի է, դեռ չի էլ ավարտվել, բայց եթե ճիշտ մոտեցումները պահվեն, եւ ամեն ինչ ռազմավարական ուղղությամբ տարվի, շատ լավ է»,- ասում է մեր զրուցակիցը` հավելելով. «Այս օրերին շատ խոսվեց, որ երիտասարդների շարժումը Բաղրամյան 26-ից էր կազմակերպվում եւ ուղղորդվում: Դա էլ հոգ չէ, եւ եթե անգամ դա իսկապես այդպես է, դարձյալ ուրախ եմ, որ Հայաստանում, ի վերջո, ռազմավարական քայլ կատարվեց` ե՛ւ երիտասարդների, ե՛ւ պետության կողմից: Ուրեմն՝ Բաղրամյան 26-ում դեռ կան մտահոգ մարդիկ, ովքեր փորձում են երկիրը ճիշտ ռելսերի վրա դնել»:
Սա, սակայն, մեր զրուցակիցը դեռ բավարար չի համարում, քանի որ, իր համոզմամբ, Հայաստանը ոտքի կանգնեցնելու համար պետք է սկսել հայկական ընտանիքն ամուր պահելու հարցից: Նա կարծում է, որ պատասխանատվության պետք է կանչվեն այն բոլոր անձինք, ովքեր այս կամ այն կերպ նպաստել են, որպեսզի այս տարիների ընթացքում հայ տղամարդիկ դրսում փորձեն աշխատանք գտնել ու օրվա հացի հարց հոգալ` Հայաստանում թողնելով իրենց ընտանիքները: «Մինչեւ պետությունն այդ հարցը չդնի, մինչեւ պետականորեն հայկական ընտանիքները վերականգնելու ուղղությամբ քայլեր չարվեն, մեղավորները չպատժվեն՝ շատ բան ակնկալել չի կարելի»:
Այն, որ Բաղրամյան պողոտայում ծավալված իրադարձությունների առաջին օրերին ռուսական լրատվամիջոցները բավական բուռն արձագանքեցին` Բաղրամյանում փնտրելով գունավոր հեղափոխություն եւ Արեւմուտքի հետք, մեր զրուցակիցը նորմալ է համարում այն առումով, որ Վրաստանում եւ Ուկրաինայում ծավալված իրադարձություններից, այդ երկրներում Ռուսաստանի վարած քարոզչական պատերազմից հետո ռուսաստանյան լրատվամիջոցներն այլ կերպ չէին էլ կարող արձագանքել Բաղրամյանի դեպքերին. «Ամեն տեղ հնարավոր է տեսնել «դրսի մատը», բայց ոչ ոք չի փորձում խորամուխ լինել այն հարցում, որ ՌԴ-ի հովանավորությամբ տվյալ երկրներից թալան իրականացրած մարդիկ, ովքեր, ի դեպ, գումարները պահում են եվրոպական ու ամերիկյան բանկերում, մի օր շատ հանգիստ օգտագործվելու են հենց ՌԴ-ի դեմ»:
Արդյոք Հայաստանի իշխանությունները կարողացա՞ն առավելագույն արդյունքը քաղել Բաղրամյան պողոտայի իրադարձություններից՝ մեր զրուցակիցը դժվարանում է ասել. «Թե ի՞նչ ուժեր են այդ կոռուպցիոն համակարգում, կարո՞ղ է երկրի ղեկավարը գնալ կտրուկ քայլերի՝ երկիրը փրկելու համար, չեմ կարող ասել: Բայց ուրախալի էր, որ երիտասարդները դեռ կարողանում են պայքարել: Բավական բարդ իրավիճակ է, քանի որ հայաստանյան չինովնիկներն ու օլիգարխները դրսի հետ տարբեր թելերով կապված են, ու հարմար պահի դա անպայման օգտագործվելու է Հայաստան պետության դեմ»: Համենայնդեպս, նա նկատում է, որ ՌԴ իշխանություններն այսօր քայլեր են անում` կոռուպցիոն համակարգի դեմ պայքարելու ու պետականացնելու ռազմավարական ճյուղերը, որպեսզի երկիրը փրկեն. «Գուցե մեզ մոտ էլ սկսվի. Աստված տա»:
Հայաստանում առկա «գաղջ մթնոլորտը», ինչի մասին իր ժամանակին խոսեց նաեւ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ցրելու համար հենց նախագահն էլ պետք է քայլ անի. «Տարիների ընթացքում մարդկանց մեծամասնությանը ստիպեցին հոգեբանորեն ստրուկ դառնալ: Խորհրդային տարիներին երբեք չէիր ասի, որ շուկայի տիրոջից կախված է ակադեմիկոսը, պրոֆեսորը: Դա պատիվ չէր բերի: Բայց այսօր շատ գիտնականներ իրենց կոռումպացվածության աստիճանով ավելի վտանգավոր են երկրի ու ուսանողների համար, քան սովորական հանցագործը: Բարդ է սոված մարդուն բացատրել, որ հարուստի տված այդ հացի փողը գողացված է, թալանված է եւ այլն, բայց պետք է մտածել ու գտնել համակարգը՝ հոգեբանությունը փոխելու համար: Երկրի քաղաքական ղեկավարը միշտ աուրա է ստեղծում, թե որ մոտեցումն է ճիշտ: Երբ մարդը զգա, որ ազնիվ լինելը, արդար, պատվով աշխատելն ավելի կարեւոր է, ու ինքը կախված չէ օլիգարխի գումարից, հարցը կլուծվի: Ո՞վ չի ցանկանա այդպիսին լինել: Եթե այդ քայլը չի արվում, սոված մարդուն չես կարող ասել՝ ինչո՞ւ ես հանցագործություն անում, ինչո՞ւ ես երկիրը թողնում ու գնում»: Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացումից հետո Հայաստանում ինտենսիվորեն սկսել են խոսել այդ երկրի ռազմավարական նշանակության ու հայ-իրանական հարաբերությունների ակտիվացման մասին: Մեր զրուցակիցը սա չափազանց ուշացած խոսակցություն է համարում: Ըստ նրա՝ դա պետք էր մի քանի տարի առաջ անել, էմբարգոյի պայմաններում ու հիմա արդեն արդյունքները ստանալ: Մինչդեռ տարբեր առիթով նաեւ իր կողմից բարձրաձայնված այդ առաջարկները ՀՀ իշխանությունների կողմից այդպես էլ արձագանք չստացան: «Քայլեր չարվեցին` պատճառաբանելով, թե բյուջեում գումարներ չկան, բայց պետությունում թալան էր գնում: Հիմա արդեն ես չգիտեմ՝ Հայաստանը մի քանի շուկաների տերերի փողերով կկարողանա՞ Իրանի հետ աշխատանք տանելու մրցակցությանը դիմանալ, բյուջեն էլ շատ սահմանափակ է: Դա պետք էր անել մի քանի տարի առաջ` նույն խաղը տանելով գերտերությունների հետ, նույն երիտասարդներին ակտիվացնելով: Քանի որ անձնական գումարների հարց կար, չարվեց ոչ մի քայլ: Վախենում էին, որ 200 միլիոն հացի փողը ԱՄՆ-ը չէր տա, բայց ԱՄՆ-ը չի հարցնում, թե որտեղի՞ց հայ օլիգարխներին այն միլիարդները, որոնցով դղյակներ են կառուցում: Սպասում է, որ ժամանակին օգտագործի Հայաստանի դեմ: Այս ամենը պետականության դեմ բաներ են, որոնք վաղ թե ուշ օգտագործվելու են: Ճիշտ հասկացեք, հարցն այն չէ, որ օլիգարխները կամ միլիարդներ ստեղծողները վատն են: Նրանք այլ մտածելակերպ չունեն: Իրենց շահի համար դա պարզ է, նրանց տրվել են այդ հնարավորությունները: Օլիգարխներին մեղադրել չի կարելի, թալանչի ասել չի կարելի, դա այդ մարդկանց մոտեցումն ու մտածելակերպն է: Պարզապես աշխարհաքաղաքական շահը չի կարելի չափել բիզնես-շահի արշինով: Այս իրավիճակում անհնար է ռազմավարական խաղ տանելը: Հզոր ռազմավարական խաղեր տանելու ժամանակներն ու հնարավորությունները կորսված են»:
Այնուհանդերձ, մեր զրուցակիցը Հայաստանի բյուջեն միանգամից մի քանի միլիարդով համալրելու տարբերակ է առաջարկում, այսպես ասած, «ժողովրդական դիվանագիտության» ճանապարհով. «Կշեռքի մի նժարին է դրվում անցած 15 տարվա ընթացքում բոլոր չինովնիկների ու պետական պաշտոնյաների ունեցվածքը՝ մինչեւ աշխատանքի անցնելը, այդ թվում նաեւ՝ նրանց ընտանիքի անդամների ու հարազատների անունով գրանցված ունեցվածքը, արտասահմանյան բանկային հաշիվները, մյուսին` ներկայիս ունեցածը: Դրանից հանվում է աշխատավարձի հաշվին կուտակվածը, տարբերությունը մուտքագրվում է բյուջե: Տասնյակ միլիարդներ միանգամից կմտնեն բյուջե»:
Աշխարհաքաղաքական զարգացումների համատեքստում անդրադառնալով այն իրավիճակին, որի առջեւ այսօր կանգնած են եվրոպական պետությունները, մեր զրուցակիցը կարծում է, որ քանի դեռ այլընտրանքը չկա, պետությունները ստիպված են մնալ 200-300 տարի առաջ օրինականացված բանկային թալանի լծի տակ. «Մարդիկ, պետությունները, խոշոր ընկերությունները իրենց ֆինանսական ողջ բազայով կապված են օրինական թալանի այդ համակարգի հետ, ու այսօր արդեն ակնհայտ է, որ այն այլեւս չի կարողանում աշխատել: Թեպետ ես տարիներ առաջ էի խոսում այլընտրանքների ստեղծման անհրաժեշտության մասին: Այն մեծ աշխարհաքաղաքական խաղը, որ գնում է՝ շուկաները գրավելու համար, բավական բարդ իրավիճակ է ստեղծել: Առաջին մետաստազներն արդեն կան, ու Հունաստանի նման երկիրը, որն իր պատմությամբ, մշակույթով, բարքերով համարվում է Եվրոպայի հիմքը, այսօր կանգնած է Եվրոպայից դուրս գալու խնդրի առջեւ: Բայց ամենազավեշտալին այն է, թե ո՞վ է այդ խնդիրն առաջադրում՝ Գերմանիան: Եթե անդրադառնանք անցյալ դարի պատմությանը, մի կողմ թողնենք այն ամբողջ պատմությունը, որը վերաբերում է Գերմանիայի ստեղծմանը՝ ֆրանկներ, Կարլի ժամանակներ եւ այլն, Գերմանիան հզորացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ Եվրոպան քանդվում էր: Այդ ժամանակ էլ իր ողջ պատմության ընթացքում Հայաստանն ամենամեծ հարվածը ստացավ՝ 1,5 միլիոն զոհ: Դա ոչ միայն Թուրքիայի ձեռքի գործն էր, այլ նաեւ Գերմանիայի: Ապա Երկրորդ համաշխարհայինի տարիները.
Եվրոպան կրկին քանդվում էր, Գերմանիան կրկին հզորանում էր, Հայաստանն էլ, տոկոսային հարաբերությամբ, ամենաշատ զոհեր տվող երկրներից էր: Ուշագրավ է, որ այդ օրերին, մինչեւ Գերմանիայի կողմից Ռուսաստանի վրա հարձակումը, Ռուսաստանը մետաղ էր արտահանում Գերմանիա: Այսինքն՝ այն տանկերն ու ինքնաթիռները, որոնք հարձակվում էին Ռուսաստանի վրա, հենց ռուսական մետաղով էին պատրաստված»:
Գալով մեր օրերին՝ Արբակ Խաչատրյանը նկատում է, որ Գերմանիան կրկին հզորանում է, Եվրոպան քանդվում է, ՌԴ-ն էլ հսկայական ծավալով գազ եւ էներգառեսուրսներ է մատակարարում Գերմանիային. «Թե ի՞նչ կլինի այս դեպքում՝ չգիտեմ, քանզի այսօր ռազմական տեխնոլոգիան է հզոր, եւ մարդկային ռեսուրսները համաշխարհային բանկային համակարգի հետ կապված են տարբեր թելերով: Ես վստահ եմ, որ Հունաստանն առանց մտածելու դուրս կգար ԵՄ-ից, եթե որեւիցե լծակ ունենար, որով կարողանար աշխատել: Բայց համաշխարհային բանկային համակարգն այնպիսի մետաստազներ է տվել, որ այս պահին անհնար է ինքնուրույն ճանապարհով գնալ: Իսկ թե ՌԴ-ի հետ ի՞նչ է կատարվում՝ Եվրասիական միություն, ԲՐԻԿՍ… ուղնուծուծով Եվրոպայի հետ կապված, եվրոպական մշակույթի ու քաղաքակրթության կրող ռուսները միանում են Չինաստանի ու Հնդկաստանի հետ, երբ անգամ չինարեն կամ հնդկերեն տառերն էլ չգիտեն: Բանկային համակարգով տրիլիոններ աշխատող Չինաստանը մի քանի հարյուր միլիարդի համար ՌԴ-ի հետ է միանում: Դա աբսուրդ է, ու անհնար է լուրջ ընդունել՝ ռազմավարական տեսանկյունից: Նույնքան աբսուրդ է, որքան որ Ղրիմի հարցով ՌԴ-ն միացավ Թուրքիային: Սլավոնական երկրների հետ գազամուղը չի աշխատում՝ Թուրքիայի հե՞տ պիտի աշխատի: Սրանք բոլորը ժամանակավոր, կարճատեւ հաղթանակներ են, ոչ ռազմավարական լուծումներ, որոնք հետագայում կարող են շատ վնասակար լինել: Եվրոպայի քանդվելը մեծ վտանգ է, վտանգ է նաեւ Գերմանիայի հզորացումը. ճիշտ է, ժամանակները այլ են՝ տանկերն ու ինքնաթիռները չեն հարձակվում, բայց հարվածը կարող է շատ ծանր լինել: Ի՞նչ վիճակում կհայտնվի Հայաստանը՝ դժվար է ասել, քանի որ մինչ օրս ռազմավարական քայլեր տեսանելի չեն, չկան այն դիվանագիտական ինստիտուտները, որոնք հաղթանակների կհասնեն»:
ՆԵԼԼԻ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ 24.07.2015
Примечание об источнике
Publication date displayed in the publisher's Arbak Khachatryan tag index.