Արբակ Խաչատրյան. հապաղումը հավասարազոր է մահվան
Арбак Хачатрян: Промедление смерти подобно
Կարդալ հրատարակչի կայքումԱրհեստական բանականության օգնությամբ թարգմանություն։ Ստորև հասանելի է բնագիրը՝ համեմատության համար։
Այսօր շարունակում ենք զրույցների շարքը հայտնի անկախ իրավապաշտպանի, քաղաքագետի, «Ուկրաինա–Հայաստան–Ռուսաստան. երրորդ համաշխարհային պատերա՞զմ» և «Միջուկային ձմռան շեմին» հոդվածների հեղինակի հետ։ Նրա գնահատականներն ու կանխատեսումները զարմանալիորեն ճշգրիտ են։ Ուրեմն ի՞նչ պետք է անեն երկրների առաջնորդներն ու միջազգային հանրությունը՝ լայնածավալ աշխարհաքաղաքական ճգնաժամից դուրս գալու համար։
Այս և այլ արդիական թեմաների մասին է մեր այսօրվա զրույցը Արբակ Խաչատրյանի հետ։
— Դեռ 20 տարի առաջ Լեֆորտովոյից ՌԴ ղեկավարին ուղղված Ձեր բաց նամակներում գրում էիք աշխարհին պարտադրված կեղծ արժեքների մասին, որոնք մարդկությանը տանում են դեպի ոչնչացում, համաշխարհային արատավոր ֆինանսաբանկային համակարգի մասին, դատապարտում էիք դոլարին ծառայելը։ Ձեր հոդվածներում բազմիցս նախազգուշացրել եք Վրաստանի, Սիրիայի, Ուկրաինայի և Լեռնային Ղարաբաղի իրադարձությունների մասին։ Դեռ 6 ամիս առաջ ռուսական «Արգումենտի նեդելիում» հրապարակված «Ընտրությունը ձերն է՝ ինչ աշխարհում ապրել» հոդվածում համառորեն խնդրում էիք լրջորեն վերաբերվել Պուտինի խոսքերին. «Ինչի՞ համար է մեզ այնպիսի աշխարհ, որտեղ Ռուսաստանը չկա»։ Նախազգուշացնում էիք, որ Ռուսաստանն իր փրկության համար ստիպված կլինի միջուկային հարված հասցնել։ Ձեր խոսքերը, որոնց Մոսկվայի որոշ շրջանակներում անվստահությամբ էին վերաբերվում, այսօր կրկին իրականություն են դառնում…
— Տեսնում եք՝ ինչ է տեղի ունենում Հայաստանի սահմաններին, Ուկրաինայում, Միջին Ասիայում, Չինաստանում և Թայվանում. մարդկությունն ինքնաոչնչացման ճանապարհով է գնում։ Նայեք՝ ուր է իջել այսօրվա արժեքներով մարդը հեշտ փողի հետևից ընկնելով։ Հենց ՌԴ ղեկավարը հայտարարեց զորահավաքի մասին, բոլոր տոմսերն աներևակայելի թանկացան։ Այս արարածները կառարկեն ու կասեն՝ պահանջարկն առաջարկ է ծնում, շուկան իր պայմաններն է թելադրում և այլն, բայց սա հենց արժեքների փոխարինումն է։ Անթույլատրելի է մարդկային վշտի հաշվին հարստանալը։
Եկեք չդատենք մարդկանց, որոնք իրենց պատճառներով ու համոզմունքներով գուցե պատրաստ են կյանքը տալ հայրենիքի համար, բայց նման արժեքների համար զոհվել՝ ոչ։ Երբ մարդկային վշտի հաշվին հարստանում են, երբ երկրներն ու բնակչություններն առանց խղճի խայթի այս դժբախտ փողերն են վաստակում, այլևս հնարավոր չէ կանգնեցնել՝ բարոյականությանն ու համամարդկային արժեքներին դիմելով։ Այս ամբողջ կեղտը կարող է կանգնեցնել տիեզերական աղետը կամ այսօրվա՝ ժամանակակից միջուկային զինանոց ունեցող 4 ամենահզոր միջուկային տերությունների կողմից վճռական պահի գիտակցումը։
Ամենավտանգավորն այն է, որ այս գիտակցումը գուցե ուշանա, և իրավիճակը հասնի անվերադարձի կետին։ Աստված չանի՝ այդ տերությունները միմյանց հարվածեն նույնիսկ մի փոքր հրթիռով։ Եթե դա տեղի ունենա, աշխարհը թղթախաղային տնակի պես կփլվի, և մեր ամբողջ մոլորակը կկործանվի։ Այսօր ռուսական «գուցե մի բան լինի» մոտեցման վրա հույս դնել պետք չէ. առանց պայթյունի էլ ամեն ինչ արդեն դեպի ոչնչացում է գնում։ Ստացվում է՝ մարդկությանը փրկելու համար անհրաժեշտ է, որ 4 խոշոր տերությունները միասին նստեն բանակցությունների սեղանի շուրջ և իրենց վրա վերցնեն ամբողջ մարդկության անվտանգությունը։
Այս շրջանում շատ կարևոր է, որ հին ճակատագրական սխալները չկրկնեն, գաճաճ պետությունների կամքին չենթարկվեն և կրկին չսկսեն աշխարհը վերաձևել ըստ շահերի։ Կարևոր է չստեղծել ԲՐԻԿՍ-ի, ՇՀԿ-ի կամ ՆԱՏՕ-ի նման որևէ դաշինք ու միություն։ Այս գերտերությունները պետք է այնպես անեն, որ գլխավոր համաշխարհային արժեքը լինի ոչ թե փողը, նավթն ու գազը, այլ մարդկային կապիտալը։ Նրանք պետք է իրական պատասխանատվություն ստանձնեն մյուս պետությունների և ժողովուրդների անվտանգության համար՝ միաժամանակ չսահմանափակելով նրանց ազգային շահերը, երաշխավորելով մշակույթի, լեզվի, ինքնության, ազգային ավանդույթների և այլնի պահպանումը։
Քանի որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ ունի ու գնահատում է իր արժեքները, որոնց վրա ազդում է նույնիսկ տվյալ տարածաշրջանի կլիման։ Եվ բոլոր ժողովուրդներին պետք չէ պարտադրել իրենց խորթ սահմանադրություններ, բանկային համակարգեր, բարքեր և հորինված աստվածաշնչեր ու կրոններ։ Սակայն իրադարձությունների զարգացման վերոհիշյալ տարբերակը կարող է տեղի ունենալ միայն Արմագեդոնի սպառնալիքի դեպքում։ Եվ վախենում եմ՝ դա տեղի կունենա միայն Հիրոսիմայի ու Նագասակիի սցենարի կրկնությունից հետո։ Այն տերություններից, որոնք այսօր կարող են միջուկային հարված հասցնել, Ռուսաստանն է, որին փակուղի են մտցրել։
Կարելի է տարբեր փաստարկներ բերել՝ ով է մեղավոր՝ Ռուսաստանը, թե Ամերիկան, բայց փաստն ակնհայտ է։ Այսօր ստացվում է՝ բանականությունը չի կարող մարդկությանը ոչնչացումից փրկել խեղաթյուրված արժեքների պատճառով։ Արդեն գրել եմ. «Փողը կործանում է մարդկությունը, իսկ մարդն իր փրկության համար ձգտում է փողի. ահա այսպիսի պարադոքս»։
— Պարոն Խաչատրյան, Հայաստանի թեման Ձեզ համար զգայուն է, բայց, այնուամենայնիվ, կհարցնեմ՝ այսօր ի՞նչ է տեղի ունենում Հայաստանում։
— Կորցնելով իր արժեքներն ու ավանդույթները՝ երկիրն անհետացման ճանապարհին կանգնեց։ Թուրքիայի հետ 100 տարվա և Ադրբեջանի հետ ավելի քան 30 տարվա թշնամությունից հետո, պայմաններում, երբ Ադրբեջանն արդեն ոտնձգում է Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ, խոշտանգում և կտոր-կտոր անում հայ կանանց, Հայաստանի ղեկավարը զուգահեռ խոսում է չարաբաստիկ խաղաղության պայմանագրի մասին։ Միայն դրա համար նրան պետք է գնդակահարել։ Հրամանով խաղաղություն չի լինում։ Այսօր Հայաստանում այնքան են իջել, որ ծեծել են մայրերին հայրենիքի համար զոհված զինվորների գերեզմանների վրա։ Հարց է ծագում՝ ինչի՞ համար եք բանկերին տոկոսներ ու հարկեր վճարում։ Որ ոստիկանները ձեզ նորի՞ց ծեծեն։ Ուստի այսօր Հայաստանի մայրերը մտադիր են ժողովրդին դիմել՝ պետությանը վճարումները դադարեցնելու կոչով։
— Պարոն Խաչատրյան, Ռուսաստանը Պետդումա է ներկայացրել Թաթարստանում, Բաշկորտոստանում, Չեչնիայում և Դաղստանում իսլամական անտոկոս բանկային համակարգ գործարկելու օրինագիծ, իսկ Դուք 20 տարի անխոնջ կոչ եք անում ՌԴ ղեկավարությանը հրաժարվել ու ոչնչացնել ամբողջ համաշխարհային բանկային համակարգը՝ դոլարի հետ միասին…
— Նոր համակարգի մեխանիզմները շատ դժվար է գործարկել։ Քանի դեռ աշխարհի քաղաքացին չի գիտակցում, որ պետք է հրաժարվել փողի պաշտամունքից, վերադարձնել իսկական արժեքները և կանգնեցնել 200–300 տարի առաջ դոլարային այս ժանտախտը ստեղծած ու տարածած, բոլորին ստրուկ դարձրած համաշխարհային սրիկաներին, մարդկությունը չի փրկվի։ Ամեն դեպքում նոր համակարգը կփոխարինի հնին՝ գուցե պատերազմների, տնտեսական սովի կամ քաղաքացիական դժգոհության միջոցով։ Բայց դա վաղ թե ուշ տեղի է ունենալու։ Դեռ 2013 թվականին սովորական մարդկային վախը ստիպեց ինձ ասել, որ որքան արագ հասկանանք և սկսենք պատրաստվել, այնքան պակաս ցավոտ կլինի անցումը։
Հակառակ դեպքում այս համակարգը, չորրորդ աստիճանի քաղցկեղի պես, կոչնչացնի ամբողջ մարդկությունը։ Այսօր միայն Ռուսաստանը կարող է շտկել իրավիճակը։ Կդիմեինք նաև այլ երկրների, բայց նրանք ոչինչ անել չեն կարող, քանի դեռ Համաշխարհային բանկի ու դոլարի թմրամիջոցային թմբիրի տակ են։ Օգտվելով առիթից՝ Ձեր հեղինակավոր պարբերականի միջոցով ուզում եմ դիմել ՌԴ ղեկավարին և խորհուրդ տալ՝ թքած ունենալ դոլարի և համաշխարհային բանկային համակարգի վրա, ամբողջությամբ հրաժարվել այս արատավոր համակարգից, քանի դեռ բոլոր երկրները չեն վերածվել Ռուսաստանի մոլի թշնամիների։
Չի կարող անվտանգությունը ռուսական լինել, իսկ բանկերը՝ արևմտյան։ Հակառակ դեպքում բոլոր երկրները՝ Հայաստանը, Վրաստանը, Ղազախստանը, Ուզբեկստանը և այլն, իրենց արևմտյան բանկերով ու ֆինանսական համակարգերով կդավաճանեն Ռուսաստանին։ Հապաղումը մահին է նման։
— Պարոն Խաչատրյան, «Արգումենտի նեդելիում» հրապարակված «Ընտրությունը ձերն է՝ ինչ աշխարհում ապրել» հոդվածում ասում էիք, որ մարդկությանը փրկելու համար անհրաժեշտ է ամբողջ աշխարհում ստեղծել կառավարման նոր համակարգ՝ հոգևոր ու մտավոր ներուժ ունեցող հեղինակավոր Ուղեղային կենտրոններ։ Գիտեմ՝ Ձեր թիմը նույնիսկ այս կառույցի պատրաստ ծրագիրն ունի։
— Սա շատ ընդգրկուն ուղղություն է, և մեկ հոդվածում ամեն ինչ չես ասի, բայց գլխավորը մեկն է՝ բանկերը պետք է ծառայեն ժողովրդին ու երկրի զարգացմանը, սնուցեն պետության ուղեղները, խրախուսեն գիտությունը և նորարար նախագծերը։ Ուրախ եմ, որ Ռուսաստանում սկսվել է անտոկոս իսլամական բանկային համակարգի գործարկման փորձարկումը։ Մեր առաջարկած Ուղեղային կենտրոնների ծրագրի հիմքում առաջին տեղում մարդկային կապիտալն է՝ հիմնված ավանդական համամարդկային արժեքների վրա։ Բանկային համակարգի համաշխարհային ղեկավարների ձախողած ֆինանսական քաղաքականությունը հանգեցրեց մարդկային արժեքների և պետությունների ընդհանուր քայքայմանը։
Ըստ էության, սա բոլոր երկրների քաղաքականության ձախողումն է, որտեղ պետությունների ղեկավարներն աստիճանաբար դառնում են այս համակարգի մենեջերները և պետության ներսում ապահովում նույն բանկային վարկավորման պայմանները, որոնք մարդկանց սնանկացման են տանում։ Դրանով ղեկավարներն իրենք են հարստանում և թքած ունեն մարդու անձի վրա առհասարակ։ Բայց ցանկացած համակարգ երբևէ իրեն սպառում է ու խափանվում։ Քաղաքական գործիչները որոշեցին այս համակարգի փլուզումը պատերազմներով ծածկել։ Իհարկե, կարելի է ասել՝ ինչ-որ իմաստով լուծում գտան։
Բայց հիմա ստացվեց, որ գերտերությունները միմյանց փակուղի մտցրին, և աշխարհը կանգնեց միջուկային պատերազմի առջև։ Ինչպես բազմիցս ասել եմ, աշխարհը կարելի է փրկել արմատական փոփոխություններով։ Առաջին քայլը պետք է լինի համաշխարհային բանկային համակարգից հրաժարվելը։ Բազմիցս հիմնավորել ենք մեր մտքերի ճշտությունը։ Բայց եկել է իրականում գործելու ժամանակը։
Այսօր երկրների առաջնորդներին և քաղաքացիներին կոչ եմ անում ըմբոստանալ միջազգային բանկային համակարգի դեմ։
Առաջնորդներին կոչ եմ անում հրաժարվել դրամական կախվածությունից։ Յուրաքանչյուր պետություն պետք է ինքնուրույն կառուցի իր ֆինանսական քաղաքականությունը։ Ազգային բանկային համակարգը պետք է հեռանա մեզ պարտադրված համաշխարհային ժանտախտից։
Աշխարհի քաղաքացիներին դիմում եմ կոչով. եթե պետությունը շարունակում է ձեզ խորտակել իր բանկային համակարգով, պետք է բողոքել ներպետական ֆինանսական համակարգի դեմ։ Պետությունների ղեկավարները պարտավոր են որոշում ընդունել բանկերին և ֆինանսական կազմակերպություններին վարկային տոկոսների վճարումները վերացնելու մասին։ Պետությունը պետք է քաղաքացիներին ֆինանսական միջոցներ տրամադրի իր սեփական դրամական միջոցներից՝ այդպիսով ապահովելով իր անկախությունը։ Մեր կառույցի ծրագիրը լայնածավալ է և մանրամասն ընդգրկում է մի քանի ուղղություններ։ Հակիրճ ներկայացրեցի առաջնահերթ ուղղություններից մեկը։ Բայց ուզում եմ կրկնել՝ իրավիճակը հասել է վտանգավոր սահմանագծի, երբ միայն արմատական քայլերը կարող են կանգնեցնել այս արատավոր համակարգի մետաստազների տարածումն ու ամեն տեսակի պատերազմներն ու դիմակայությունները։
Համեմատել բնագրի հետ · Русский
Сегодня мы продолжаем цикл бесед с известным независимым правозащитником, политологом, автором статей: «Украина-Армения-Россия-третья мировая?», «На пороге ядерной зимы». Его оценки и прогнозы удивительно точны. Так что же необходимо сделать лидерам стран, международному сообществу, чтобы выйти из масштабного геополитического кризиса?
Об этом и других актуальных темах наш сегодняшний разговор с Арбаком Хачатряном.
- В ваших открытых письмах лидеру РФ из Лефортово еще 20 лет назад вы писали о навязанных миру лжеценностях, которые ведут человечество к уничтожению, о порочной мировой финансово-бнковской системе, порицали служение доллару, в ваших статьях неоднократно предупреждали о событиях в Грузии, Сирии, Украине, Нагорном Карабахе, в статье «Вам выбирать, в каком мире жить», опубликованной еще 6 месяцев назад в российском издании «Аргументы Недели» вы настоятельно просили серьезно отнестись к словам Путина: «Зачем нам такой мир, в котором нет России». Предупреждали, что Россия ради своего спасения вынуждена будет нанести ядерный удар. Ваши слова, к которым недоверчиво отнеслись в некоторых кругах в Москве, вновь сегодня становятся явью...
- Видите, что происходит на границах Армении, в Украине, Средней Азии, Китае и Тайване – человечество идет по пути самоуничтожения. Посмотрите, до чего опустился человек с сегодняшними ценностями в погоне за легкими деньгами. Как только глава РФ объявил о мобилизации, все билеты баснословно подорожали. Эти твари возразят и скажут, что спрос рождает предложение, что рынок диктует свои условия и т.д., но это и есть подмена ценностей. Недопустимо наживаться на человеческом горе. Давайте не судить людей, которые по каким-то своим причинам, убеждениям возможно и готовы отдать жизнь за родину, но погибать за такие ценности - нет.
Когда на человеческом горе наживаются, когда страны и населения без зазрения совести зарабатывают эти несчастные деньги, то остановить, взывая к морали, общечеловеческим ценностям уже не получится. Всю эту грязь может остановить вселенская катастрофа или осознание часа Х со стороны существующих на сегодняшний день 4 самых мощных ядерных держав с современным ядерным арсеналом. Самое опасное, что это осознание этого возможно запоздает и ситуация дойдет до точки невозврата. И не дай бог, чтобы эти державы ударили друг друга, даже одной маленькой ракетой.
Если это произойдет, то мир как карточный домик рухнет и вся наша планета уничтожится. Сегодня надеяться на российское авось не стоит, без взрыва всё и так уже идет на уничтожение. Выходит, что для спасения человечества необходимо, чтобы 4 крупные державы вместе сели за стол переговоров и взяли безопасность всего человечества на себя. В этот период очень важно, чтобы они не совершили старых роковых ошибок, не пошли на поводу карликовых государств и вновь не начали перекраивать мир по интересам.
Важно не создавать никаких блоков и союзов вроде БРИКС, ШОС или НАТО. Эти сверхдержавы должны сделать так, чтобы главной мировой ценностью стали не деньги, нефть и газ, а человеческий капитал. Они должны взять на себя реальную ответственность за безопасность остальных государств и народов, не ущемляя при этом их национальных интересов, гарантируя им сохранение их культуры, языка, идентичности, национальных традиций и т.д. Потому что каждый народ имеет и дорожит своими ценностями, на которые влияет даже климат данного региона.
И не надо всем народам навязывать чуждые им Конституции, банковские системы, нравы и выдуманные библии и религии. Однако вышеизложенный вариант развития событий может произойти лишь при угрозе Армагеддона. И боюсь, что это произойдет только после повтора сценария Хиросимы и Нагасаки. Из держав, которые сегодня могут нанести ядерный удар - это Россия, которую загнали в тупик. Можно привести разные аргументы, кто виноват Россия или Америка, но факт на лицо. Сегодня выходит, что разум не может спасти человечество от уничтожения из-за исковерканных ценностей.
Я уже писал: «Деньги губят человечество, а человек ради своего спасения стремится к деньгам, вот такой парадокс».
- Г-н Хачатрян, для вас тема Армении чувствительная, но я все же поинтересуюсь, что происходит в Армении сегодня?
- Растеряв свои ценности, традиции, страна встала на путь исчезновения. После 100 лет вражды с Турцией и более 30 лет с Азербайджаном, в условиях, когда Азербайджан посягает уже на суверенную территорию Армении, пытает и режет на куски армянских женщин, руководитель Армении параллельно говорит о пресловутом мирном договоре. Только за это его надо расстрелять. Мира по приказу не бывает. Сегодня в Армении опустились до того, что избили матерей на могилах погибших за родину солдат. Возникает вопрос, за что вы выплачиваете банкам проценты и платите налоги? За то, чтобы менты вас снова избивали? Поэтому сегодня матери Армении намеренны обратиться к народу с призывом - прекратить выплаты государству.
- Г-н Хачатрян, Россия внесла в Госдуму законопроект о запуске исламского беспроцентного банкинга в Татарстане, Башкортостане, Чечне и Дагестане, а вы на протяжении 20 лет неустанно призываете руководство РФ отказаться и уничтожить всю мировую банковскую систему вместе с долларом...
- Механизмы новой системы очень трудно запустить. Пока гражданин мира не осознает, что надо отказаться от культа денег и вернуть истинные ценности, остановить мировую мразь, которая создала и распространила 200-300 лет назад эту долларовую чуму, превратив всех в рабов, то человечество не спасется. В любом случае, новая система заменит старую, возможно через войны или экономический голод, гражданское недовольство. Но это, рано или поздно, произойдет. Еще в 2013 году простой человеческий испуг заставил меня говорить о том, что чем быстрее мы поймем и начнем готовиться, тем менее болезненным будет переход.
В противном случае, эта система, как рак 4 степени, уничтожит все человечество. Сегодня только Россия может выправить ситуацию. Мы обратились бы и к другим странам, но они не в силе ничего сделать, пока находятся под наркотическим дурманом Всемирного Банка и доллара. Пользуясь случаем, через ваше авторитетное издание, я хочу обратиться к лидеру РФ и порекомендовать: плюнуть на доллар и мировую банковскую систему; полностью отказаться от этой порочной системы, пока все страны не превратились в заядлых врагов России.
Не может быть безопасность - российской, а банки западными. В противном случае все страны, в том числе Армения, Грузия, Казахстан, Узбекистан и т.д. со своими западными банками и финансовыми системами предадут Россию. Промедление смерти подобно.
- Г-н Хачатрян, в вашей статье «Вам выбирать, в каком мире жить», опубликованной в издании «Аргументы Недели» вы говорили, что для спасения человечества необходимости создать по всему миру новую систему управления - авторитетные Мозговые Центры с духовным и интеллектуальным потенциалом. Я знаю, что у вашей команды даже готова программа данной структуры.
- Это очень ёмкое направление и в статье всего не скажешь, но главное одно - банки должны служить народу и развитию страны, подпитывать мозги государства, поощрять науку и новаторские проекты. Я рад, что в России запущен эксперимент по запуску беспроцентного исламского банкинга. В основе программы предлагаемых нами Мозговых Центров на первом месте - человеческий капитал, базирующийся на традиционных общечеловеческих ценностях. Финансовая политика, проваленная мировыми руководителями банковской системы, привела к развалу человеческих ценностей и к развалу государств в целом.
По сути, это провал политики всех стран, где лидеры государств постепенно становятся менеджерами этой системы и обеспечивают внутри государства те же самые условия банковского кредитования, которые приводят к банкротству людей. Тем самым руководители сами наживаются и плюют на человеческую личность в целом. Но любая система когда – то изживает себя и дает сбой. Крах данной системы политики решили прикрыть войнами. Конечно, можно сказать, что в некотором роде они нашли решение. Но сейчас получилось так, что сверхдержавы загнали друг друга в тупик, и мир встал перед ядерной войной.
Как я уже неоднократно говорил, спасти мир можно кардинальными изменениями. Первым шагом должен стать отказ от мировой банковской системы. Мы неоднократно обосновывали правильность наших мыслей. Но пришло время реально действовать.
Сегодня я призываю лидеров стран и граждан восстать против международной банковской системы.
Лидеров призываю отказаться от денежной зависимости. Каждое государство должно самостоятельно выстраивать свою финансовую политику. Национальная банковская система должна отойти от навязанной нам мировой чумы.
Я обращаюсь к гражданам мира с призывом: если государство продолжает топить вас своей банковской системой, то нужно протестовать против внутригосударственной финансовой системы. Главы государств обязаны принять решение об отмене выплат банкам и финансовым организациям процентов от кредитования. Государство должно выдавать гражданам финансы из собственных денежных средств, тем самым, обеспечивая свою независимость. Программа нашей структуры обширная и детально охватывает несколько векторов. Я сжато представил одно из приоритетных направлений. Но хочу вновь повторить, что ситуация дошла до опасного рубежа, когда только радикальные шаги могут остановить распространение метастазов этой порочной системы и остановить всевозможные войны и противостояния.
Նշում աղբյուրի մասին
Дата подтверждена в архиве издателя; часть отдельных страниц недоступна через исследовательский браузер.